Rząd chce czterokrotnie podnieść opłatę od „małpek”

Pełny tekst

Około 1,3 miliona małych butelek alkoholu sprzedawanych jest każdego dnia w Polsce. Przy tej skali szczególnie zwracają uwagę zakupy dokonywane przed południem. Co piąta „małpka” trafia do klientów jeszcze przed godziną 12, czyli około 260 tysięcy butelek dziennie. Rząd chce ograniczyć ekonomiczną dostępność takich produktów.

Przygotowany projekt zakłada czterokrotne zwiększenie opłaty od alkoholu sprzedawanego w opakowaniach o pojemności do 300 ml. Zmieni się również sposób podziału pieniędzy pochodzących z tej daniny.

Najważniejsza propozycja rządu dotyczy tzw. opłaty ALK, potocznie nazywanej opłatą od „małpek”. Obecnie wynosi ona 25 zł za każdy pełny litr 100-procentowego alkoholu zawartego w napojach sprzedawanych w opakowaniach o pojemności nieprzekraczającej 300 ml.

Projekt zakłada podniesienie tej stawki do 100 zł. Oznacza to czterokrotny wzrost dotychczasowej opłaty. W przeliczeniu na zawartość czystego alkoholu nowa stawka wyniesie 10 groszy za każdy mililitr 100-procentowego alkoholu.

Obowiązek uiszczania opłaty spoczywa na przedsiębiorcach prowadzących hurtową sprzedaż alkoholu, którzy zaopatrują sklepy detaliczne w takie produkty. W praktyce dodatkowy koszt może zostać uwzględniony w cenach oferowanych konsumentom.

Autorzy projektu zakładają, że podwyższenie opłaty doprowadzi do ograniczenia sprzedaży alkoholu w małych opakowaniach. Szacują, że liczba sprzedawanych litrów czystego alkoholu w tej kategorii może zmniejszyć się o około 25 proc.

!function(v,t,o){var a=t.createElement("script");a.src="https://ad.vidverto.io/vidverto/js/aries/v1/invocation.js",a.setAttribute("fetchpriority","high");var r=v.top;r.document.head.appendChild(a),v.self!==v.top&&(v.frameElement.style.cssText="width:0px!important;height:0px!important;"),r.aries=r.aries||{},r.aries.v1=r.aries.v1||{commands:[]};var c=r.aries.v1;c.commands.push((function(){var d=document.getElementById("_vidverto-99edeed704c63eccaa56fbfd803f3d02");d.setAttribute("id",(d.getAttribute("id")+(new Date()).getTime()));var t=v.frameElement||d;c.mount("21206",t,{width:720,height:405})}))}(window,document);

Pieniądze w całości trafią do NFZ

Zmienić ma się również sposób rozdysponowania pieniędzy pochodzących z opłaty. Obecnie wpływy dzielone są po połowie pomiędzy Narodowy Fundusz Zdrowia i samorządy. Połowa trafia do gmin, na terenie których prowadzona jest sprzedaż alkoholu, a druga część zasila NFZ.

Rząd proponuje, aby całość wpływów z opłaty ALK stanowiła dochód Narodowego Funduszu Zdrowia.

Według uzasadnienia projektu ma to zapewnić dodatkowe środki na finansowanie świadczeń zdrowotnych, profilaktykę oraz leczenie następstw spożywania alkoholu, w tym uzależnień.

W dokumentach rządowych wskazano, że wpływy z opłaty w 2025 roku wyniosły 560,8 mln zł. Po zmianach dodatkowe pieniądze miałyby w całości zasilać budżet NFZ.

Rząd chce ograniczyć dostępność cenową alkoholu

W uzasadnieniu zmian wskazano, że dotychczasowa wysokość opłaty nie doprowadziła do oczekiwanego ograniczenia dostępności ekonomicznej alkoholu w małych opakowaniach.

Rząd zwraca uwagę, że mimo obowiązującej opłaty niewielkie butelki pozostają popularne, a ich zakup jest coraz bardziej dostępny w stosunku do przeciętnych wynagrodzeń. W 2021 roku za przeciętne wynagrodzenie można było kupić 841 takich butelek, natomiast w 2025 roku już 1026.

Podwyższenie opłaty ma więc być kolejnym narzędziem ograniczania spożycia alkoholu i finansowania leczenia jego zdrowotnych konsekwencji.

Kiedy zmiany mogą wejść w życie?

Projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia przychodów Narodowemu Funduszowi Zdrowia (UD416) trafił do konsultacji publicznych 29 października 2026 roku. Uwagi do proponowanych rozwiązań można zgłaszać do 20 listopada.

Na tym etapie nie są to jeszcze obowiązujące przepisy. Projekt musi przejść dalszą procedurę legislacyjną. Planowane zmiany mają dotyczyć również innych opłat związanych ze sprzedażą alkoholu.

Jeśli propozycje zostaną przyjęte, przedsiębiorcy będą musieli przygotować się na nowe zasady rozliczania opłaty od małych opakowań alkoholu, a konsumenci mogą odczuć je w cenach produktów dostępnych w sklepach.