Pełny tekst
Według prognoz globalny rynek matchy może osiągnąć wartość 7,43 mld dolarów do 2030 roku, rosnąc średnio o 7,9% rocznie. Skalę zmian dobrze pokazują również dane z Japonii, która pozostaje najważniejszym producentem tej herbaty . Eksport zielonej herbaty, która coraz cześciej konkuruje z kawą , z kraju osiąga kolejne rekordy, a coraz większą część wysyłanych produktów stanowią herbaty sproszkowane. Tak szybki wzrost zainteresowania ujawnił jednak ograniczenia produkcji, której nie da się zwiększyć z roku na rok. Uprawa surowca wymaga odpowiednich warunków , czasu i wyspecjalizowanych plantacji, a dodatkowym problemem stają się coraz częstsze fale upałów. Czy Japonia będzie w stanie zaspokoić światowy apetyt na matchę?
Skąd pochodzi matcha? Z Chin trafiła do Japonii i podbiła świat
Choć dziś matcha niemal automatycznie kojarzy się z Japonią, jej początki prowadzą do Chin. Już w czasach dynastii Tang i Song popularne było rozdrabnianie herbaty na proszek i mieszanie jej z gorącą wodą. Zwyczaj ten z czasem stracił tam na znaczeniu, ale został przejęty przez Japończyków i rozwinięty w zupełnie nowym kierunku. Szczególną rolę odegrał mnich zen Eisai, który pod koniec XII wieku przywiózł z Chin nasiona herbaty oraz wiedzę dotyczącą jej przygotowywania.
Uprawy zaczęły rozwijać się w okolicach Kioto , a później przede wszystkim w Uji, które do dziś uchodzi za jeden z najważniejszych regionów produkcji wysokiej jakości herbaty . To właśnie w Japonii z czasem udoskonalono również metodę zacieniania krzewów przed zbiorem. Ograniczenie dostępu światła wpływa bowiem na skład liści, zmniejsza ich cierpkość i wzmacnia charakterystyczny smak umami . Z tak przygotowanych liści powstaje tencha – surowiec, który po odpowiednim przetworzeniu i zmieleniu staje się matchą . W ten sposób herbata, która w Chinach stopniowo traciła na znaczeniu, w Japonii stała się ważną częścią kultury zen i ceremonii herbacianej.
Dziś kraj nadal pozostaje najważniejszym punktem odniesienia dla matchy premium . Zielony proszek ponownie powstaje na coraz większą skalę również w Chinach, a produkcja rozwija się także w innych częściach Azji. Przez lata chińska matcha była traktowana przede wszystkim jako tańszy składnik słodyczy czy napojów, jednak jej jakość stopniowo rośnie. – Kiedyś panowało przekonanie, że albo musi to być japońska matcha, albo nic. Ale my też mamy dobry produkt – przekonuje Jason Walker z Zhejiang Tea Group. Ta zmiana podejścia do chińskiej herbaty nie jest przypadkowa. W sytuacji, gdy światowe zainteresowanie matchą rośnie znacznie szybciej niż możliwości japońskich plantacji, importerzy coraz częściej zaczynają szukać alternatywnych źródeł dostaw.
Dlaczego brakuje matchy? Boom i problemy japońskich plantacji
To właśnie gwałtowny wzrost popularności jest jednym z głównych powodów obecnych problemów z dostępnością matchy . Szczególnie chętnie sięgają po nią młodsi konsumenci, dla których stała się alternatywą dla kawy, ale też elementem kojarzonym ze zdrowym stylem życia. W Stanach Zjednoczonych jej sprzedaż detaliczna wzrosła w ciągu trzech lat o 86%. Dużą rolę w tym boomie odegrały również media społecznościowe – intensywnie zielone latte , desery czy wypieki szybko zaczęły pojawiać się na TikToku i Instagramie, napędzając zainteresowanie kolejnymi produktami na bazie matchy.
Problem w tym, że w przeciwieństwie do internetowego trendu jej produkcji nie da się zwiększyć z miesiąca na miesiąc . Tencha wymaga zacieniania krzewów przed zbiorem, odpowiedniej obróbki, a najlepszy surowiec pochodzi przede wszystkim z pierwszych, wiosennych liści. Powolny jest również sam proces mielenia. Tradycyjne kamienne młyny produkują niewielkie ilości proszku, ponieważ zbyt szybkie rozdrabnianie powodowałoby wzrost temperatury, a tym samym pogorszenie smaku i koloru matchy.
Na ograniczenia wynikające z samej technologii nakładają się problemy japońskiego rolnictwa . Wielu plantatorów jest w podeszłym wieku, młodsze pokolenia nie zawsze chcą przejmować gospodarstwa, a powierzchnia upraw herbaty stopniowo się zmniejsza . Jednocześnie zamówień przybywa.
W 2025 roku eksport zielonej herbaty z Japonii wzrósł o 42%, a około 70% wysyłanych produktów stanowiły herbaty sproszkowane, w tym matcha. Sytuację dodatkowo pogorszyła pogoda. Fale upałów uszkodziły część krzewów w rejonie Kioto i przełożyły się na słabsze zbiory, przez co ceny tenchy zaczęły gwałtownie rosnąć. Skutki są już zresztą widoczne nie tylko na plantacjach. Część sprzedawców ogranicza liczbę opakowań , które może kupić jedna osoba, a kawiarnie podnoszą ceny napojów.
– Zasadniczo zawsze brakuje mi towaru – przyznał Yuki Ishii, założyciel singapurskiej firmy Tealife. Obecny kryzys nie wynika więc z jednego nieudanego sezonu, lecz z nałożenia się kilku problemów: rekordowego popytu, wolnego procesu produkcji, coraz trudniejszych warunków pogodowych oraz niedoboru ludzi gotowych pracować na plantacjach.
Czy matcha naprawdę może się skończyć? Japonia chroni swoją herbatę
Nie oznacza to jednak, że matcha całkowicie zniknie ze sklepów i kawiarni. Bardziej prawdopodobne jest, że przez najbliższe lata szczególnie dobre japońskie odmiany pozostaną trudniej dostępne i droższe niż przed rozpoczęciem światowego boomu. Producenci już próbują odpowiedzieć na rosnący popyt. W Shizuoce i Kagoshimie zwiększa się liczba zakładów przetwarzających tenchę , a część rolników przestawia gospodarstwa z produkcji innych rodzajów zielonej herbaty właśnie na surowiec wykorzystywany do matchy. Zachęca ich do tego również japoński rząd, który wspiera modernizację plantacji i rozbudowę produkcji.
Ale takich zmian nie da się przeprowadzić natychmiast. Nowe krzewy potrzebują kilku lat, zanim zaczną dawać odpowiednie plony, a przestawienie gospodarstwa wymaga zarówno dodatkowego sprzętu, jak i doświadczenia. Dlatego branża stara się jednocześnie lepiej wykorzystywać to, co już trafia na rynek.
Bitwa o jakość matchy
Global Japanese Tea Association zachęca na przykład, aby do latte, ciast i deserów stosować matchę z późniejszych zbiorów , natomiast najwyższej jakości proszek pozostawiać do tradycyjnego przygotowywania napoju, gdzie jego subtelny smak rzeczywiście ma znaczenie. Część niedoborów może również złagodzić rosnąca produkcja w Chinach, zwłaszcza że jakość tamtejszej matchy stopniowo się poprawia.
Większa liczba dostawców niesie jednak nowe wyzwanie. Im wyższe ceny i większy popyt, tym bardziej opłacalne staje się sprzedawanie produktów gorszej jakości jako japońskiej matchy premium, dlatego dla konsumentów coraz ważniejsze będzie sprawdzanie pochodzenia i jakości produktu . Branża liczy też na to, że z czasem samo zainteresowanie trochę osłabnie.
Masahiro Nagata, współzałożyciel Matcha Tokyo, przewiduje, że sytuacja może zacząć się uspokajać w ciągu dwóch-trzech lat. Nie musi to jednak oznaczać powrotu do dawnych cen. Bardziej prawdopodobny jest rynek, na którym matcha nadal pozostanie popularna, ale będzie wyraźniej dzielić się na produkty codziennego użytku oraz droższe , wysokiej jakości odmiany przeznaczone do tradycyjnego picia.
Źródła : Reuters , AP News , BBC , Tea Journey
Nasza ekspertka
Sabina Zięba
Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Komentarze