Masowe protesty w Europie: wspólny mianownik to koszty życia i brak mieszkań

Pełny tekst

Od Francji po Portugalię niezadowolenie z kosztów życia, dostępności mieszkań i stanu usług publicznych wyprowadza demonstrantów na ulice. Przemoc, która towarzyszy części protestów, stawia rządy przed podwójnym wyzwaniem: przywróceniem porządku i odpowiedzią na ekonomiczne przyczyny społecznego gniewu.

Fala protestów przeciw rosnącym kosztom życia i pogarszającej się jakości usług publicznych zwiększa presję na europejskie rządy. We Francji weekendowe demonstracje przerodziły się w jedne z najpoważniejszych zamieszek ostatnich lat. We Włoszech premier Giorgia Meloni zwołała na poniedziałek naradę z najważniejszymi przedstawicielami służb bezpieczeństwa po dwóch dniach przemocy w Mediolanie. Manifestacje odbyły się również w Belgii, Portugalii i Albanii, choć ich skala, postulaty i przebieg znacząco się różniły.

Wspólnym mianownikiem jest dostępność — mieszkań, edukacji i usług publicznych, a szerzej także poczucie, że dochody nie zapewniają wystarczającego bezpieczeństwa ekonomicznego. Nie oznacza to jednak powstania jednego, skoordynowanego europejskiego ruchu. Demonstracje organizowano niezależnie, a obok postulatów dotyczących cen pojawiały się lokalne żądania związane z reformami szkolnictwa, wydatkami państwa czy zarzutami korupcji.

Francja: protest szkolny staje się buntem przeciw nierównościom

Największą skalę mobilizacja osiągnęła we Francji. Według ministra spraw wewnętrznych Laurenta Nuñeza w sobotnich demonstracjach uczestniczyło około 550 tys. osób. Związek zawodowy CGT szacował frekwencję na 800 tys. Różnica między tymi liczbami nie zmienia zasadniczego obrazu: protesty wykroczyły daleko poza środowiska studenckie i uczniowskie, które wcześniej nadawały im ton.

Jak relacjonuje Reuters, ruch rozpoczął się we wrześniu od sprzeciwu wobec warunków nauki i niedoboru nauczycieli w robotniczych przedmieściach. Następnie objął szersze postulaty dotyczące nierówności, ograniczania wydatków publicznych i kosztów utrzymania. To połączenie problemów edukacyjnych z ekonomicznymi pozwoliło przekształcić sektorowy protest w ogólnokrajową mobilizację.

W weekend część demonstracji przerodziła się w starcia z policją, grabieże i podpalenia. Atakowano sklepy i budynki publiczne; spalono również ratusz. Według niedzielnego bilansu przytoczonego przez Reutersa zatrzymano ponad 2 tys. osób, a ponad 600 funkcjonariuszy zostało rannych. Jeden z demonstrantów zmarł po zatrzymaniu krążenia podczas protestu w Paryżu.[2]

Prezydent Emmanuel Macron zaapelował o spokój. Polityczny problem władz wykracza jednak poza opanowanie ulic: protesty połączyły niezadowolenie z codziennych wydatków z przekonaniem o pogarszaniu się usług, które państwo powinno zapewniać obywatelom. Mobilizacja następuje przed przyszłorocznymi wyborami prezydenckimi, co zwiększa znaczenie reakcji administracji na społeczne żądania.

Podpalanie naszych miast

We Włoszech bezpośrednim priorytetem rządu stało się przywrócenie porządku po zamieszkach w Mediolanie. Według agencji ANSA przemoc rozpoczęła się w sobotę na obrzeżach demonstracji przeciw wysokim kosztom życia i trwała również w niedzielę. Grupy młodych ludzi wybijały witryny i plądrowały sklepy oraz supermarkety, po czym szybko się rozpraszały.

ANSA podała w poniedziałek, że zatrzymano ponad 200 osób, z których około 80 proc. było niepełnoletnich. Premier Meloni zwołała naradę z kierownictwem służb bezpieczeństwa, zapowiadając rozważenie nowych narzędzi przeciwdziałania przemocy.

– Demonstrowanie jest prawem. Podpalanie naszych miast nim nie jest — napisała Meloni w serwisie X, obwiniając o zamieszki osoby wykorzystujące demonstracje do siania chaosu. W rejonie mediolańskiej katedry policja użyła gazu łzawiącego i armatek wodnych. Do starć doszło także w Bolonii.

Pełny rachunek strat pozostaje niejasny. ANSA informowała o szacunkach przekraczających pół miliarda euro, jednak inne relacje podawały znacznie niższe kwoty i odmienne bilanse zatrzymań. Na tym etapie nie należy więc traktować jednej wartości jako ostatecznego kosztu zamieszek. Rozbieżności utrudniają również porównywanie danych publikowanych w różnych momentach i obejmujących różne etapy wydarzeń.

Belgia i Portugalia: różne źródła ekonomicznej presji

W Belgii jednym z głównych punktów zapalnych pozostaje edukacja. Organizacje studenckie protestują przeciw rosnącym kosztom kształcenia i reformom, które ich zdaniem mogą ograniczyć dostęp do studiów. W sobotę w Brukseli demonstrowało kilkaset, przeważnie młodych osób; część starła się z policją. Reuters wskazywał, że mobilizacja była częściowo inspirowana wydarzeniami we Francji.

Belgijski przykład pokazuje, że sprzeciw wobec kosztów życia nie ogranicza się do cen podstawowych produktów. Dotyczy także wydatków, od których zależą przyszłe możliwości zarobkowe i awans społeczny. Tam jednym z głównych powodów wyjścia na ulice stał się spór o dostępność edukacji.

W Portugalii centralne miejsce zajmują natomiast mieszkania, płace i koszty codziennego utrzymania. W sobotę dziesiątki tysięcy osób przeszły przez Lizbonę, domagając się poprawy warunków życia. Demonstranci wskazywali na niskie wynagrodzenia i trudności z uzyskaniem dostępu do mieszkań w największych miastach.

Protest w portugalskiej stolicy należy przy tym odróżnić od zamieszek we Francji czy Mediolanie. Relacje o masowym marszu nie uzasadniają przedstawiania wszystkich tych wydarzeń jako jednej fali przemocy. Łączy je presja ekonomiczna, ale nie identyczny przebieg ani jednolita struktura organizacyjna.

Albania: żądania ekonomiczne łączą się z politycznymi

W Albanii demonstracje mają bardziej bezpośrednio antyrządowy charakter. Studenci domagają się ustąpienia premiera Ediego Ramy, protestując przeciw domniemanej korupcji, brakowi miejsc pracy i niskim standardom edukacji.

Podczas sobotnich starć w Tiranie policja, według relacji Reutersa, użyła pocisków wyglądających na gumowe. Albańskich wydarzeń nie można zatem sprowadzić do prostego rozprzestrzeniania się francuskich protestów. Mają własne przyczyny i rozwijały się wcześniej.

Z demonstracjami w państwach Unii Europejskiej łączy je natomiast znacząca rola młodych ludzi oraz połączenie obaw o wykształcenie, zatrudnienie i perspektywy ekonomiczne.

Polityczny koszt przywracania porządku

Dla rządów najtrudniejsza jest równoczesność dwóch kryzysów: bezpieczeństwa na ulicach i zaufania do zdolności państwa do poprawy warunków życia. We Francji protest przeciw niedostatkom szkolnictwa rozszerzył się na nierówności i usługi publiczne. We Włoszech demonstrację dotyczącą kosztów utrzymania przesłoniły obrazy grabieży. W Belgii i Portugalii postulaty koncentrują się na dostępie do edukacji i mieszkań.

Ta różnorodność ogranicza użyteczność jednej odpowiedzi politycznej. Działania policji mogą powstrzymać przemoc, ale nie odpowiadają na żądania dotyczące czynszów, płac czy warunków nauki. Z kolei rozmowa o postulatach ekonomicznych odbywa się w warunkach, w których podpalenia i grabieże przesuwają uwagę opinii publicznej z przyczyn protestu na jego skutki. Taki konflikt priorytetów jest już widoczny w zestawieniu francuskich apeli o spokój z włoskimi zapowiedziami nowych środków bezpieczeństwa.

Na razie dostępne relacje pozwalają mówić o równoległej presji społecznej w kilku państwach, nie o jednolitym europejskim kryzysie politycznym. Nie dają też wystarczających podstaw do przypisania protestom konkretnych ruchów indeksów giełdowych czy kursu euro. Bez potwierdzonych danych rynkowych takie powiązanie byłoby przedwczesne.

Najbardziej uchwytny wspólny sygnał płynie dziś z ulic: w różnych krajach spory o ceny, mieszkania i edukację stają się sporami o skuteczność rządzenia.

BA/S