System kaucyjny zbiera ponad 200 mln opakowań miesięcznie

Pełny tekst

– Przygotowując się do wdrożenia systemu kaucyjnego, zidentyfikowaliśmy szereg ryzyk logistycznych, operacyjnych, integracyjnych, dotyczących maszyn lub ich instalacji. Natomiast to, co okazało się największym wyzwaniem i zaskoczeniem dla wszystkich uczestników, to była skala zwrotu opakowań kaucyjnych. W IV kwartale 2025 roku ten zwrot wynosił ok. 180 tys. opakowań w ciągu całego kwartału, w tej chwili to kilkaset milionów miesięcznie. To jest ponad 200 mln sztuk, które zbieramy stale – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Agnieszka Koc, dyrektorka ds. ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju w Jeronimo Martins Polska. – Dużym wyzwaniem było zapanowanie nad bardzo szybką skalą i tempem wzrostu tej zbiórki, a także dostosowaniem do tego wszystkich procesów, które musiały być bardzo szybko zmienione, czyli głównie procesów logistycznych i operacyjnych.

Z raportu „Od uczestnictwa do rutyny. Indeks Adaptacji Kaucja.pl 2026” wynika, że 93 proc. Polaków przynajmniej raz skorzystało z systemu kaucyjnego, a 83 proc. robi to co najmniej raz w miesiącu. Wśród korzystających z systemu 87 proc. deklaruje, że oddaje większość lub prawie wszystkie opakowania objęte kaucją.

Sam zwrot większość konsumentów ocenia dobrze – 81 proc. uważa go za łatwy i tyle samo za przewidywalny. Przy regularnym korzystaniu zdarzają się jednak problemy: w ciągu trzech miesięcy 78 proc. użytkowników przynajmniej raz trafiło na pełny automat, 69 proc. na niesprawne urządzenie, a 60 proc. spotkało się z odrzuceniem opakowania przez automat.

– Odzew ze strony klientów jest bardzo dobry. Poziom zwrotności jest już na poziomie ok. 60 proc. Widzimy też to w naszej sieci, gdzie udostępniliśmy klientom ponad 13 tys. punktów zbiórki. To, co jeszcze nam dzisiaj przeszkadza, to pewne awarie maszyn czy brak dostępności systemów, ale nad tym elementem będziemy w stanie pracować przez kolejny rok – ocenia Joanna Kasowska, dyrektorka ds. jakości i standardów zarządzania żywnością w Grupie Żabka.

Według danych Ministerstwa Klimatu i Środowiska w całej Polsce działa obecnie ponad 65,5 tys. punktów zwrotu opakowań, w tym 23,5 tys. wyposażonych w automaty. Za ich pośrednictwem odbywa się już 90 proc. wszystkich zwrotów. Niemal połowę punktów zwrotów stanowią małe sklepy, które przystąpiły do systemu dobrowolnie.

Z badania Kaucji.pl wynika, że konsumenci oczekują przede wszystkim sprawniejszego działania systemu. 48 proc. wskazuje na potrzebę sprawniejszych, rzadziej przepełnionych lub niesprawnych automatów, 41 proc. – zwiększenia liczby punktów zwrotu w pobliżu domu lub pracy, a 34 proc. – skrócenia czasu potrzebnego na oddanie opakowań.

– Dzisiaj z punktu widzenia handlu największym wyzwaniem jest stabilność wymagań prawnych. Dopiero skończyliśmy pierwszy rok systemu kaucyjnego, widzimy zaangażowanie konsumentów i dobrą współpracę między operatorami i handlem. Natomiast ważne jest ustabilizowanie systemu i zwiększenie efektywności kosztowej, ale również zwiększenie dostępności maszyn czy punktów zbiórki dla konsumenta końcowego, który de facto będzie podnosił zbiórkę, tym samym realizując wymagane poziomy zwrotności – mówi Joanna Kasowska.

Zgodnie z unijnymi przepisami do 2029 roku poziom selektywnej zbiórki jednorazowych butelek z tworzyw sztucznych i metalowych opakowań na napoje ma wynosić co najmniej 90 proc. Część krajów europejskich już osiąga ten poziom. Według danych Reloop w 2024 roku w Norwegii zwracano 92 proc. opakowań objętych systemem, a na Litwie i Słowacji – po 90 proc. W Szwecji wskaźnik wynosił 88 proc. Jak informuje MKiŚ, w Polsce na koniec września br. poziom zwrotu opakowań wyniósł ok. 60 proc. Poprzedni model oparty na selektywnej zbiórce odpadów komunalnych pozwalał odzyskiwać ok. 40 proc. butelek z tworzyw sztucznych.

– Na rozwiniętych rynkach kaucyjnych działają maszyny multifeedowe, czyli wrzutnie pełnymi workami. U nas to jeszcze jest promil, ale widać już zainteresowanie tym rozwiązaniem. Na rozwiniętych rynkach to już jest trend, bo wygoda i szybkość działania przyciąga klientów. Mówimy tutaj o rynkach, które mają 90 proc. odzysku opakowań, gdzie klientów jest dużo i faktycznie zwracają opakowania pełnymi workami – wskazuje Konrad Robak, dyrektor zarządzający Tomra Collection Polska.

W Szwecji pierwszy automat Pantamera Express, do którego można wysypać jednocześnie cały worek puszek i butelek PET, zamiast wkładać je pojedynczo, uruchomiono w 2015 roku. Dziś takie urządzenia działają w punktach recyklingu w całym kraju, a maszyny o dużej przepustowości pojawiają się również w sklepach.

– Jesteśmy rynkiem, który poszedł z trochę innym trendem niż inne. Zaczęliśmy przede wszystkim z maszynami wolnostojącymi. Na innych rynkach kaucyjnych udział maszyn wolnostojących do maszyn w zabudowie ściennej, w których wszystko dzieje się z tyłu, a konsument widzi tylko wrzutnię czy front maszyny, jest zdecydowanie inny. Tam jest zdecydowanie więcej maszyn drugiego rodzaju. One po prostu lepiej działają, są efektywniejsze w operacjach, choć są to rozwiązania trochę droższe – mówi Konrad Robak.

Działanie systemu zależy jednak nie tylko od wykorzystywanych automatów. Ważne są też wymiana danych między jego uczestnikami, rozliczenia i organizacja odbioru opakowań. Przedstawiciele handlu wskazują też na potrzebę lepszej koordynacji między uczestnikami systemu.

– Brakuje nam tak zwanej organizacji parasolowej, gdzie wszyscy interesariusze systemu kaucyjnego będą mogli w jednym miejscu usiąść i przedyskutować, jakie najlepsze kroki powinniśmy poczynić, żeby efektywność kosztów i zbiórki była większa. Chodzi o znakowanie i rozliczenia opakowań, dostępność tego rozwiązania dla konsumentów, czyli systemu paragonowego, bonowego czy też zwrotu na kartę – mówi Joanna Kasowska.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska zapowiada zmiany w systemie. Resort chce wydłużyć ważność bonów wydawanych przez automaty kaucyjne z 30 do 90 dni oraz objąć systemem jednorazowe szklane butelki po napojach alkoholowych o pojemności do 300 ml, czyli tzw. małpki.

– Kolejny rok będzie musiał być poświęcony optymalizacji wszystkich wdrożonych procesów, czy to logistycznych, czy operacyjnych. Nie powinniśmy więc robić żadnych drastycznych zmian i dodawać nowych opakowań kaucyjnych, tylko spokojnie poczekać, aż to, co zostało wdrożone, będzie dobrze działało i, co najważniejsze, będzie zoptymalizowane pod kątem efektywności operacyjnej i kosztowej – podkreśla Agnieszka Koc.

Okazją do podsumowania pierwszego roku funkcjonowania systemu i rozmów o zmianach była konferencja Kaucja 360, która odbyła się 1 października w Warszawie.

Mówią: Agnieszka Koc, dyrektorka ds. ochrony środowiska i zrównoważonego Rozwoju, Jeronimo-Martins Polska

Joanna Kasowska, dyrektorka ds. jakości i standardów zarządzania żywnością, Grupa Żabka

Konrad Robak, dyrektor zarządzający, Tomra Collection Polska