Copernicus: lato w Europie rekordowe pod względem upałów i suszy

Pełny tekst

Rekordowy stres cieplny i niskie przepływy rzek.

Lato w Europie charakteryzowało się ekstremalnymi falami upałów oraz warunkami suchymi. Pod koniec sezonu rekordowe 52% kontynentu było narażone na „bardzo silny” stres cieplny. Rekordowo wysokie temperatury powietrza przy powierzchni ziemi odnotowano w większości Europy, a w szczególności w Europie Zachodniej, natomiast na morzach europejskich odnotowano rekordowe i bliskie rekordowym temperatury powierzchni morza. Na rzekach w całej Europie odnotowano również najniższe letnie przepływy od ponad trzydziestu lat. Są to najnowsze wyniki Usługi programu Copernicus w zakresie zmiany klimatu (C3S), realizowanej przez Europejskie Centrum Prognoz Średnioterminowych (ECMWF) oraz Usługi programu Copernicus w zakresie zarządzania kryzysowego (CEMS).

Utrzymujące się wyjątkowe upały w całej Europie sprawiły, że lato to było trzecim najcieplejszym w historii kontynentu i najcieplejszym w historii Europy Zachodniej. Warunki letnie nadeszły niezwykle wcześnie w niektórych częściach kontynentu, ponieważ pierwsza poważna fala upałów dotknęła znaczne obszary Europy Zachodniej pod koniec maja, a wyjątkowo wysokie temperatury utrzymywały się przez całe lato.

Najpoważniejsza kategoria stresu cieplnego odnotowana latem (od czerwca do sierpnia) 2026 r. na podstawie sezonowej maksymalnej temperatury odczuwalnej (Uniwersalny Indeks Klimatu Termicznego, UTCI). Dane: ERA5-HEAT. Źródło: C3S/ECMWF.

Stres cieplny – wskaźnik wpływu różnych warunków termicznych na organizm człowieka, wiążący się z poważnymi zagrożeniami dla zdrowia, w tym udarem cieplnym – występował powszechnie w Europie. Do końca sezonu co najmniej „bardzo silny” stres cieplny odnotowano na 52% powierzchni kontynentu; odpowiada to temperaturze odczuwalnej wynoszącej 38°C lub więcej.

W Europie Zachodniej lato było najcieplejsze w historii pomiarów. Średnia temperatura wyniosła 21,7°C, czyli o 2,5°C więcej niż średnia z lat 1991–2020, i przekroczyła poprzedni rekord z 2003 r. Wyjątkowo wysokie temperatury utrzymywały się także poza głównymi miesiącami lata: rekordowe temperatury dobowe odnotowano również w maju i wrześniu. Niezwykłe były też czas trwania i zasięg upałów. W 2026 r. przez 17 dni temperatura przekraczała 30°C na co najmniej 60% obszaru Europy Zachodniej. W 2003 r. takich dni było 11, a w 2025 r. – 7.

Po uśrednieniu danych dla całej Europy Zachodniej odnotowano do końca sezonu rekordowe 41 dni z silnym stresem cieplnym – o pięć więcej niż w 2003 r. Rekordowa była również liczba dni z bardzo silnym stresem cieplnym: wyniosła 13.

Odsetek powierzchni lądowej Europy Zachodniej, na której maksymalna temperatura dobowa osiągała co najmniej 30°C (jasnoczerwony), 35°C (czerwony) lub 40°C (ciemnoczerwony), w poszczególnych dniach od maja do września 2026 r. Wyróżnione daty wskazują dni, w których fale upałów osiągnęły największe nasilenie. Źródło danych: ERA5. Źródło: C3S/ECMWF.

Samantha Burgess, kierownik ds. strategii klimatycznej w ECMWF: „Latem 2026 r. w Europie nałożyło się na siebie kilka ekstremalnych zjawisk klimatycznych. Na rozległych obszarach kontynentu jednocześnie występowały rekordowy stres cieplny, powszechne suche warunki i wyjątkowo niskie przepływy rzek, a morza były niezwykle ciepłe. Skutki wykraczały daleko poza rekordy temperatur: dotknęły dostępności wody, systemów energetycznych, transportu, ekosystemów i zdrowia ludzi. W miarę dalszego ocieplania się klimatu takie zjawiska pokazują, jak ważne jest budowanie odporności na coraz silniej powiązane ze sobą zagrożenia klimatyczne”.

Utrzymujące się suche warunki i kolejne fale upałów, które charakteryzowały lato w Europie, przyczyniły się do wyjątkowo intensywnego sezonu pożarów lasów. Według Europejskiego Systemu Informacji o Pożarach Lasów do 2 września powierzchnia terenów spalonych w Unii Europejskiej była niemal dwukrotnie większa od średniej z lat 2006–2025 dla tej pory roku. Szczególnie rozległe pożary wystąpiły w Hiszpanii i Francji. Dane Usługi programu Copernicus w zakresie monitorowania atmosfery (CAMS) wskazują, że do końca lata emisje z pożarów lasów w Europie należały do dziesięciu najwyższych od 2003 r., narażając miliony ludzi na niebezpiecznie wysokie poziomy zanieczyszczenia powietrza.

Średni letni przepływ w 12 głównych rzekach Europy w latach 1992–2026 (czerwiec–sierpień), obliczony jako suma średnich przepływów w ujściach zaznaczonych na mapie. Słupki przedstawiają lata, w których przepływ był wyższy lub niższy od średniej z lat 1992–2020; ich kolory odpowiadają oznaczeniom w legendzie. Zgodnie z legendą na mapie kolorami oznaczono również ujścia rzek. Dane: EFAS. Źródło: CEMS/C3S/ECMWF.

Długotrwałe, bardzo suche warunki w Europie przyczyniły się do tego, że pod względem niskich przepływów rzek było to najdotkliwsze lato na kontynencie od początku pomiarów EFAS w 1992 r. W lipcu i sierpniu rekordowo niskie lub bliskie rekordowo niskim przepływy wystąpiły jednocześnie na wielu głównych rzekach Europy, między innymi na Renie, Dunaju, Padzie, Loarze, Rodanie i Sekwanie. Spowodowało to poważne zakłócenia w wielu sektorach. Utrudnienia w transporcie towarowym odbiły się na łańcuchach dostaw, a coraz większa presja dotyczyła także nawadniania, chłodzenia reaktorów jądrowych, produkcji energii wodnej i dostępności wody słodkiej. Pokazuje to ścisły związek między zmianą klimatu a istotnymi wyzwaniami geopolitycznymi, takimi jak bezpieczeństwo energetyczne.

Przez całe lato 2026 r. wyjątkowo ciepłe były również morza otaczające Europę. Wzdłuż znacznej części wybrzeża Atlantyku oraz w zachodniej i środkowej części Morza Śródziemnego odnotowano rekordowe lub bliskie rekordowym temperatury powierzchni morza (SST). Wysokim temperaturom powierzchni morza towarzyszyły silne, a nawet wyjątkowe morskie fale upałów, czyli długotrwałe okresy niezwykle wysokiej temperatury wód morskich. Takie fale mogą nasilać upały na pobliskich obszarach przybrzeżnych: ograniczają ochładzanie się powietrza nocą i zwiększają wilgotność, przez co potęgują stres cieplny.

(COPERNICUS)