100 dni Rewolucji Flamingów w Albanii: co zaczęło się od ochrony przyrody

Pełny tekst

W poniedziałek 7 września 2026 roku mija setny dzień nieprzerwanych protestów w Tiranie . To, co zaczęło się jako obrona lokalnej przyrody , przerodziło się w jeden z najważniejszych ruchów obywatelskich we współczesnej historii Albanii, nazwany przez samych demonstrantów „Rewolucją Flamingów” .

Rewolucja Flamingów: jak przyroda obudziła cały kraj

W maju 2026 roku, w nadmorskiej wiosce Zvërnec na południu kraju, prywatni ochroniarze wywlekli pokojowego demonstranta, podczas gdy policjanci biernie przyglądali się sytuacji. W tym samym czasie maszyny budowlane ruszyły z pracami nad luksusowym kurortem w chronionej strefie przyrodniczej . Projekt, powiązany w doniesieniach medialnych z Jaredem Kushnerem, zięciem Donalda Trumpa , i wspierany przez rząd, miał zmienić cenny przyrodniczo odcinek wybrzeża w kurort dla najzamożniejszych.

Według protestujących inwestycja zagrażała m.in. ostoi flamingów . Pod koniec maja demonstracje przeniosły się do stolicy , a tłumy protestujących Albańczyków zaczęły codziennie maszerować z placu Skanderbega pod siedzibę premiera.

Iskra która zapaliła lont: laguna Narta i zagrożone gatunki

Sercem sporu jest chroniony obszar Vjosa–Narta, z laguną Narta i wyspą Sazan . To rezerwat i jeden z najważniejszych przystanków na adriatyckim szlaku migracji ptaków , gdzie zatrzymują się migrujące flamingi.

Ekolodzy podkreślają, że laguna to jeden z najbogatszych przyrodniczo zakątków wybrzeża . Według organizacji przyrodniczych obszar jest domem dla ponad dwustu gatunków , w tym flamingów, pelikanów, żółwi morskich oraz zagrożonej foki mniszki śródziemnomorskiej. Naruszenie tak wrażliwego ekosystemu może być nieodwracalne.

Protestujących oburzył też sam sposób prowadzenia prac. Jak wynika z relacji, wyburzanie, grodzenie terenu i budowa dróg ruszyły bez opublikowanego planu inwestycji, bez pełnej oceny oddziaływania na środowisko i bez konsultacji społecznych. Punktem zapalnym były także zmiany prawa. Aktywiści i organizacje ekologiczne wskazują, że nowelizacja ustawy o obszarach chronionych z 2024 roku osłabiła ochronę przyrody i otworzyła drogę do inwestowania w strefach, które wcześniej były chronione znacznie bardziej restrykcyjnie.

Od ochrony przyrody do żądań dymisji premiera

Przez kolejne tygodnie, także w czasie dotkliwej fali upałów, tysiące Albańczyków wychodziły na ulice każdego dnia . Postulaty ruchu wykroczyły daleko poza ochronę przyrody . Demonstranci domagają się rozliczeń, walki z korupcją oraz powiązaniami biznesu i polityki, reform, a coraz częściej także dymisji premiera Ediego Ramy .

Protest, choć pozbawiony jednego lidera, stał się soczewką skupiającą lata narastającej frustracji. Znaczną część ciężaru protestów wzięli na siebie także Albańczycy mieszkający za granicą, którzy stanowią około jednej trzeciej narodu . Gniew ulicy podsyciły również głośne afery korupcyjne z ostatnich lat. Najbardziej symboliczna z nich to tak zwana afera spalarni odpadów, jedna z najgłośniejszych spraw korupcyjnych rządów Ramy, dotycząca koncesji na spalarnie w Tiranie, Fierze i Elbasanie , z zarzutami bezprawnego przyznawania kontraktów, wypłat i fikcyjnych faktur.

Demonstranci i opozycja domagają się głębszych śledztw Specjalnej Struktury do spraw Korupcji i Przestępczości Zorganizowanej, czyli SPAK, oskarżając zarazem władze o próby ograniczania jej działań. Napięcie wzmogły postępowania korupcyjne dotyczące wysokich urzędników, w tym wicepremier Belindy Balluku , której prokuratura i politycy opozycji zarzucali ingerencję w przetargi publiczne. Polityczka odrzuca te zarzuty.

Liderzy i komentatorzy ruchu opisują protest szerzej: jako sprzeciw wobec systemu wspieranego przez oligarchów , przestępczość zorganizowaną i skorumpowane instytucje , a nie wobec kilku afer. Albańczycy są sfrustrowani ubóstwem, słabymi usługami publicznymi i poczuciem, że korupcja mimo lat rządów i reform wymiaru sprawiedliwości, wcale nie zmalała.

Sam projekt w Zvërnec jest obciążony poważnymi wątpliwościami. Tytuły własności do gruntu są sporne, a domniemany właściciel został objęty śledztwem specjalnej prokuratury do spraw korupcji i przestępczości zorganizowanej w związku z zarzutami prania pieniędzy i międzynarodowego handlu kokainą . Biznesmen, który sprzedał ziemię pod inwestycję, jest podejrzewany o sfałszowanie aktów własności.

Meta blokuje konta, a napięcie rośnie

Ruch spotkał się z twardą reakcją władz Albanii, i nie tylko. Według portalu Politico koncern Meta zablokował lub dezaktywował konta na Instagramie należące do albańskich polityków, dziennikarzy i aktywistów sprzeciwiających się inwestycji , w tym konto opozycyjnego posła Agrona Shehaja . Firma zapowiedziała weryfikację tych działań i przywróciła część kont usuniętych, jak sama stwierdziła, przez pomyłkę.

Napięcie na ulicach nie słabnie. Podczas jednej z ostatnich demonstracji pod urzędem premiera doszło do starć między policją a protestującymi, którzy otoczyli budynek rządowy. Funkcjonariusze wzywali zgromadzonych do opuszczenia okolicy siedziby premiera, jednak demonstranci odmówili. Według wstępnych doniesień policja zatrzymała co najmniej jedną osobę, a Edi Rama i inni urzędnicy pozostali w środku.

Mimo prób władz, by zdławić lub ośmieszyć protest, ruch trwa już sto dni , a flamingi pozostają jego symbolem. Albańczycy walczą o swoje dziedzictwo przyrodnicze, instytucje publiczne i przyszłość.

Źródła : Balkan Insight , Politico , Albanian Daily News

Szukasz inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler .

Nasza autorka

Magdalena Rudzka

Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.