Ząb: najwyżej położona wieś w Polsce — dom Kamila Stocha i brama w Tatry

Pełny tekst

Popularność położonej na Podhalu miejscowości Ząb rosła wraz z kolejnymi sukcesami odnoszonymi przez Kamila Stocha . Zdobywca 4 medali olimpijskich od najmłodszych lat związany jest z tą najwyżej położoną w Polsce wsią, w której dzisiaj można nawet przejść się ulicą, której nadano nazwę na cześć zasłużonego sportowca. Ząb, przez lata nazywany Zubsuche , to jednak o znacznie więcej niż tylko dom wybitnego skoczka. Ulokowana w samym centrum Tatr miejscowość jest świetną destynacją dla miłośników gór, którzy nie chcą pchać się do zatłoczonego Zakopanego .

Historia najwyżej położonej miejscowości w Polsce

Ząb to wieś, która od stuleci przyciąga uwagę nie tylko swoją stomatologiczną nazwą, ale i położeniem. Uchodzi za najwyżej położoną miejscowość w Polsce, z zabudową sięgającą około 1013 m n.p.m. Osada powstała w 1620 roku na górskim stoku nad Białym Dunajcem, w cieniu Tatr . Przez wieki Ząb — do 1965 roku nazywany również Zub lub Zubsuche — przechodził z rąk do rąk, zmieniał administracyjne podporządkowanie i długo pozostawał typową podhalańską wsią, rozciągniętą na wysoko położonych zboczach.

Ważnym krokiem w rozwoju wsi było otwarcie szkoły (współcześnie im. Heleny Marusarzówny ) w 1885 roku oraz budowa kościoła ukończona w 1921 roku. Aż do połowy lat 70. XX wieku Ząb pozostawał samodzielną gminą, po czym został administracyjnie włączony do gminy Poronin. W Zębie przecięły się również papieskie szlaki. W 1997 roku przez miejscowość przejeżdżał miłośnik górskich wycieczek Jan Paweł II , co zostało uhonorowane pamiątkowym obeliskiem.

Polska La Rinconada

Miejscowość Ząb zdecydowanie wyróżnia się na tle innych polskich miejscowości. Analizując wysokość, na jakiej powstała ta osada odkryjemy, że rodzinna wieś Kamila Stocha jest najwyżej położoną miejscowością w naszym kraju – tutejsze zabudowania wznoszą się na wysokość około 1013 m n.p.m. Należy jednak pamiętać, że Ząb dzierży ten tytuł w sensie formalnym, jako zwarty układ administracyjno-osadniczy .

W Polsce znajdziemy wprawdzie pojedyncze domostwa czy schroniska usytuowane wyżej, jednak to właśnie ta podhalańska wieś stanowi rekordowe pod tym względem skupisko mieszkańców. Spacerując po okolicy bez trudu trafimy na miejsca nawiązujące do tej wyjątkowej cechy – choćby na tutejszy obelisk papieski, który dumnie głosi, że wznosi się tu najwyżej położona parafia w Polsce. Co prawda Zębowi sporo brakuje do peruwiańskiej La Rinconady , położonej w sercu Andów na zawrotnej wysokości od 5100 do 5200 m n.p.m., jednak jego mieszkańcy bez dwóch zdań mogą nazywać się prawdziwymi, wysokogórskimi góralami.

Dom wybitnego sportowca

Gdy mieszkaniec danego miasta czy państwa staje się popularny, wraz ze zwiększającą się liczbą jego fanów wzrasta zainteresowanie domem celebryty. To, co kiedyś lokalne, użytkowane jedynie przez wąską grupę mieszkańców, staje się atrakcją turystyczną kojarzoną z życiem idola. Mechanizmy te można dostrzec we wszystkich zakątkach świata: na portugalskiej Maderze lotnisko zostało nazwane na cześć urodzonego tam Cristiano Ronaldo, a na Zanzibarze możemy odwiedzić dom, w którym na świat przyszedł sławny wokalista Freddie Mercury.

Podobny los spotkał niewielki Ząb, w którym lata młodości spędził Kamil Stoch . W miejscowości odnajdziemy ulicę nazwaną na cześć polskiego olimpijczyka. Droga imienia Kamila Stocha pojawiła się na mapie Zębu w 2018 roku , kiedy to Rada Gminy Poronin porządkowała nazewnictwo łącznie 28 tamtejszych tras. Jedna z nich otrzymała imię najbardziej znanego mieszkańca wsi, a jej przebieg wyznaczono od skrzyżowania w centrum miejscowości aż do granicy z okolicznym Suchem. Nazwa ta ma wymiar symboliczny – ulica prowadzi bowiem w pobliże domu, który utytułowany sportowiec wybudował w swojej rodzinnej miejscowości. Fani skoków narciarskich mogą również odwiedzić galerię Kamiland poświęconą Zębianinowi. Ta jednak ulokowana jest poza Zębem, pod adresem Tetmajera 6 w Zakopanem.

Inne atrakcje w Zębie

Przez Ząb i jego najbliższe okolice przebiega kilka malowniczych szlaków pieszych :

zielony , prowadzący z Ciągłówki aż do spiskiego Dursztyna;

czerwony , który przez Gubałówkę i Furmanową pozwala dotrzeć aż do Chochołowa;

niebieski , wiodący przez Zakopane i Skupniów Upłaz wprost na Halę Gąsienicową oraz nad Czarny Staw.

Sam Ząb również skrywa wyjątkowe atrakcje, wśród których wyróżnia się drewniany kościół parafialny z 1921 roku o zachwycającym, regionalnym wystroju wnętrza. Jednym z autorów znajdującego się tam ołtarza jest Wojciech Brzega — długoletni współpracownik i przyjaciel Stanisława Witkiewicza. W środku wzniesionej samodzielnie przez górali świątyni odnajdziemy również inne przykłady podhalańskiej rzeźby ludowej – figury Jana Ewangelisty i św. Jakuba.

Tradycje związane ze sztuką i kulturą ludową pozostały w Zębie do dziś. Miejscowość ta bywa nazywana ośrodkiem lokalnego hafciarstwa , którego kultywowanie związane jest z działalnością miejscowych zespołów regionalnych : „Zbójnicek” i „Mały Zbójnicek”. Oba z nich regularnie biorą udział w wydarzeniach promujących unikatowość Podhala oraz zwyczaje panujących na południowych ziemiach Polski.

Jak dojechać do Zębu?

Wyruszając z Nowego Targu, kierujemy się na południe popularną DK47 (jej odcinek pomiędzy Krakowem a Zakopanym nazywany jest „ Zakopianką ”), która płynnie prowadzi nas przez ulice Szaflarską i Krakowską. Kluczowy manewr czeka nas tuż przed Poroninem – to tam należy zjechać z głównej arterii, odbijając w prawo. Od tego momentu trasa wiedzie lokalnymi drogami na zachód, gdzie po pokonaniu zaledwie 5 kilometrów malowniczych podjazdów meldujemy się na miejscu.

Źródła: Portal Tatrzański , Gmina Poronin , Zakopane.biz

Nasz autor

Olaf Kardaszewski

Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.