Czerwińsk nad Wisłą: gdzie Jagiełło ruszył na Grunwald i co warto zobaczyć

Pełny tekst

Spis treści:

Klasztor, który stworzył miasto

Czerwińsk w walce z Krzyżakami

Złoty wiek i stopniowa utrata znaczenia

Sanktuarium Salezjanów w Czerwińsku – najważniejsza atrakcja miasta

Inne atrakcje Czerwińska

Jak dojechać do Czerwińska nad Wisłą?

Podążając od Warszawy z nurtem Wisły, natrafimy na wyjątkowe miasto pamiętające czasy wczesnego średniowiecza. Nad niską zabudową królują dwie romańskie wieże opactwa salezjanów, którzy w XX wieku zaopiekowali się niszczącym wtenczas przybytkiem. Choć w konsekwencji potopu szwedzkiego ogromna część zakonnego dobytku została zrabowana, w mieście nadal można poczuć dostojność i wyjątkowość ośrodka, który kiedyś miał być jednym z ważniejszych punktów na Mazowszu.

Klasztor, który stworzył miasto

Mimo że pierwsze wzmianki o Czerwińsku nad Wisłą sięgają już XI wieku, to miasto zaczęło rozwijać się szczególnie wyraźnie wraz z budową romańskiego kościoła pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny w pierwszej połowie XII wieku. Klasztor od początku pełnił nie tylko funkcje religijne, ale też ważną rolę strategiczną, związaną z kontrolą przeprawy przez Wisłę. Szybko stał się również znaczącym ośrodkiem gospodarczym, dysponującym licznymi dobrami i wsiami.

Z biegiem czasu ukształtowały się dwie części osady: wschodnia (biskupia) i zachodnia (klasztorna). Według jednego z opisów prawa miejskie najpierw otrzymała część wschodnia, w 1372 lub 1373 roku. Część zachodnia została formalnie miastem dopiero w 1582 roku.

Do dziś historykom nie udało się całkowicie pewnie ustalić, skąd dokładnie przybyli zakonnicy osiedleni w tamtejszym klasztorze. Najczęściej łączy się ich z kręgiem związanym z klasztorem św. Idziego w belgijskim Liège. Tak czy inaczej, zewnętrzni osadnicy i szereg przywilejów nadanych opactwu przez Bolesława Kędzierzawego i Henryka Sandomierskiego sprawiły, że Czerwińsk stał się istotnym pod względem religijnym, strategicznym i gospodarczym punktem na mapie średniowiecznego Mazowsza i Polski.

Czerwińsk w walce z Krzyżakami

W swoim złotym okresie nadwiślański gród gościł w swoich murach wielu znamienitych gości. Do najsłynniejszej wizyty doszło w 1410 roku w trakcie wyprawy króla Władysława Jagiełły przeciwko Krzyżakom. Polskie wojska, dzięki zbudowanemu pod Czerwińskiem mostowi łyżwowemu (przeprawie ułożonej na pływających łodziach), były w stanie przeprawić się przez Wisłę i spotkać z armią litewskiego księcia Witolda. Źródła podają, że most miał ok. 500 metrów długości i umożliwił przejście nie tylko jazdy, ale też taborów, dział i zaopatrzenia. Była to operacja logistyczna wyjątkowa jak na ówczesne warunki, a trwająca kilka dni przeprawa stanowiła ważny element przygotowań do bitwy pod Grunwaldem .

Po zwycięstwie nad Krzyżakami Władysław Jagiełło ponownie skierował się do Czerwińska. W drodze powrotnej zatrzymał się w tamtejszym kościele, aby złożyć wotum dziękczynne — hełm druciany zwany misiurką.

Złoty wiek i stopniowa utrata znaczenia

Wiek XV to złoty okres w historii nadwiślańskiego Czerwińska. W 1422 roku w mieście odbył się sejm obozowy, podczas którego król Polski wydał przywilej czerwiński — jeden z najważniejszych średniowiecznych aktów prawnych, wzmacniający prawa szlachty. W tym czasie miasto uzyskuje również własny herb oraz umocnienia, co potwierdzało jego znaczenie na mapie kraju.

Kryzysy pojawiły się wraz z najazdem potopu szwedzkiego . Najeźdźcy doszczętnie zniszczyli i rozgrabili miasto oraz dobra klasztorne, po czym opactwo nigdy nie wróciło już do dawnej potęgi.

Najgorsze miało jednak nadejść po rozbiorach Polski . W 1819 roku rząd rosyjski dokonał oficjalnej kasaty czerwińskiego zakonu . Klasztor został zamknięty, ograbiony z najcenniejszych pamiątek i unikatowej biblioteki liczącej ponad 3000 tomów. Do zabudowań klasztornych sprowadzono siostry norbertanki z Płocka , które przebywały tam do początku XX wieku. Pozbawione opieki i funduszy budynki zaczęły popadać w ruinę – jedna z wież straciła dach i część murów.

Sanktuarium Salezjanów w Czerwińsku – najważniejsza atrakcja miasta

W dwudziestoleciu międzywojennym budynki klasztorne zaczynają odzyskiwać swój dawny, utracony blask. W 1923 roku kompleks został przekazany włoskiemu Zgromadzeniu Salezjanów , które urzęduje w mieście nad Wisłą do dziś.

Dzisiaj miłośnicy średniowiecznej architektury romańskiej mogą w Czerwińsku podziwiać wiele konstrukcji będących elementem XII-wiecznego dziedzictwa. W opactwie salezjanów warto zobaczyć przede wszystkim romańską bazylikę Zwiastowania NMP , jej malowidła ścienne i ołtarz z obrazem Matki Bożej Czerwińskiej , który jest jednym z najważniejszych obiektów pielgrzymek w Polsce. Zwiedzanie bazyliki i sanktuarium w Czerwińsku jest bezpłatne , ale należy wejść poza czasem Mszy Świętej i nabożeństw.

Inne atrakcje Czerwińska

Czerwińsk jest również niezwykle atrakcyjny ze względu na swoje malownicze położenie . Będąc w mieście, warto przejść się na nadwiślański bulwar , gdzie w XV wieku przeprawiały się wojska Jagiełły. Autentyczne doznania gwarantuje również wizyta na czerwińskim, wybrukowanym „kocimi łbami” ryneczku.

Jak dojechać do Czerwińska nad Wisłą?

Do Czerwińska nad Wisłą najlepiej dojechać samochodem , kierując się na północ z Warszawy. Trasa drogą ekspresową S7 przez Nowy Dwór Mazowiecki zajmuje zwykle w okolicach godziny. Dojazd komunikacją publiczną wymaga większych starań. W mieście nie działa bowiem żadna linia kolejowa, co sprawia, że do Czerwińska należy kierować się autobusami .

Źródła : Czerwinsk.pl , Salezjanie - Czerwinsk , PerłyPolski.pl , Plan Na Wypad

Nasz autor

Olaf Kardaszewski

Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.