Węgorz europejski na skraju wyginięcia — kilogram larw kosztuje 6000 euro na czarnym rynku

Pełny tekst

Zakaz eksportu węgorza europejskiego ( Anguilla anguilla ) poza Unię Europejską wprowadzono w 2010 roku . Miał ratować ten krytycznie zagrożony gatunek, ale zamiast tego rozkręcił jeden z najbardziej dochodowych czarnorynkowych procederów w Europie . Europol, CITES i INTERPOL podjęły globalną współpracą licząc, że zdołają powstrzymać przemyt wart miliardy euro .

Żywe złoto czarnego rynku

Przezroczyste, mierzące zaledwie kilka centymetrów młode węgorze (tzw. węgorze szkliste , ang. glass eels ), są towarem o niebywałej wartości. Na azjatyckim czarnym rynku cena jednego kilograma osiąga zawrotną kwotę nawet 6000 euro .

Węgorzy nie da się rozmnażać efektywnie w niewoli – każda sztuka trafiająca do hodowli musi zostać najpierw odłowiona w naturze. Z jednego kilograma przemyconych węgorzy szklistych azjatyckie fermy są w stanie wyhodować ponad tonę dorosłych ryb , które następnie trafiają na rynek jako luksusowy przysmak .

Spadek liczebności węgorza japońskiego sprawił, że przestępcy skierowali swój wzrok na Europę, gdzie obowiązuje zakaz eksportu poza UE. Rozwinął się nielegalny handel, generujący dochody rzędu 2-3 miliardów euro rocznie. To największe przestępstwo przyrodnicze w Europie.

Szlaki i metody przemytników

Metody stosowane przez przemytników są niezwykle wyrafinowane i stale ewoluują w odpowiedzi na działania organów ścigania. Aby przetransportować żywe ryby z Europy do Azji, handlarze spowalniają metabolizm węgorzy lodem i wtłaczają tlen do toreb z rybami .

W czasie pandemii, gdy kontrole lotniskowe uległy rozluźnieniu, najpopularniejszą strategią byli kurierzy, przewożący w walizkach nawet do 50 kilogramów żywych ryb . W tej chwili przestępcy coraz częściej ukrywają ryby pod fałszywymi deklaracjami przewozu mrożonego mięsa czy małży .

Aby ominąć czujność europejskich celników, zorganizowane grupy używają skomplikowanych szlaków. Węgorze szkliste są najpierw wywożone do państw tranzytowych , np. Maroka czy Senegalu, przed ostateczną wysyłką do Chin i Japonii . – Istnieją złożone struktury prania pieniędzy , działające czasami w kilku krajach – wyjaśnia Jose Adrian Sanchez Romero z INTERPOLU w rozmowie z Euronews.

Jak Europa walczy z przemytnikami?

Kluczowym narzędziem do walki stała się powołana w 2015 roku operacja LAKE , której celem jest systematyczne rozbijanie siatek kłusowniczych. Ostatnia jej odsłona, prowadzona od października 2024 do czerwca 2025 roku, to ponad 16 tysięcy kontroli w całej Europie, 26 aresztowań i przejęcie 22 ton węgorzy szklistych .

Służby otrzymały także wsparcie naukowe, ponieważ wizualne rozróżnienie larw różnych gatunków węgorzy jest niewykonalne , podobnie jak ryb sprzedawanych w postaci przetworzonej, na przykład wędzonych. Dzięki badaniom dr. Davida Bakera z Uniwersytetu w Hongkongu, opracowano szybkie testy DNA . Umożliwiają one identyfikację gatunku w ciągu zaledwie kilku minut. Na tej podstawie możliwa jest nie tylko konfiskata, ale i sprawa sądowa.

Upadek populacji węgorza europejskiego

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody uznaje węgorza europejskiego za krytycznie zagrożonego , a szacunki spadku jego populacji sięgają nawet 95–97% w ciągu ostatnich dekad. Migracja młodych węgorzy do Morza Północnego miała być w 2015 roku aż o 99% niższa niż w latach 60. i 70. ubiegłego wieku.

Chociaż nielegalny handel to kluczowe zagrożenie, naukowcy i rybacy od lat zwracają uwagę na inne palące problemy. Szacuje się, że w ciągu ostatnich 40 lat ryby te utraciły około 70% swoich naturalnych siedlisk . Za załamanie odpowiada splot czynników: przełowienie, bariery migracyjne w postaci tam i elektrowni wodnych, zanieczyszczenie wód, pasożyty oraz prawdopodobne zmiany prądów oceanicznych i klimatu

Europa sama nie da rady

Choć współpraca między państwami UE, Europolem, Europejskim Urzędem ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) i Europejską Agencją Kontroli Rybołówstwa (EFCA) przynosi wymierne rezultaty, kluczem pozostaje współpraca w skali globalnej . To jeden z filarów unijnego planu działania na lata 2022–2027 w zakresie zwalczania nielegalnego handlu dzikimi zwierzętami.

– Musimy podejmować więcej takich wysiłków, aby uporać się ze skalą, wyrafinowaniem i złożonością operacji przemytniczych – powiedziała Euronews Jessika Roswall, komisarz UE ds. środowiska.

Pod koniec 2025 roku, na Konwencji COP20 CITES w Samarkandzie w Uzbekistanie, przyjęto rezolucję dotyczącą węgorzy, wzywającą do zacieśnienia międzynarodowej współpracy. W październiku 2025 roku przedstawiciele UE wzięli udział w 9. Forum Międzyregionalnym ds. Egzekwowania Prawa Dzikiej Przyrody (WIRE) w Bangkoku. Przeprowadzono śledztwa, zakończone konfiskatami, aresztowaniami i procesami sądowymi.

Źródło: Euronews

Szukasz inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler .

Nasza autorka

Magdalena Rudzka

Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.