Czeskie Stonehenge sprzed 6500 lat: rondel w Chlebach precyzyjniej niż brytyjski oryginał

Pełny tekst

Stonehenge to niewątpliwie najbardziej znany prehistoryczny kalendarz świata, ale wcale nie najstarszy. Pierwsi rolnicy żyjący w epoce neolitu na terenach dzisiejszej Europy Środkowej budowali ogromne, koliste konstrukcje ziemno-drewniane, zwane w archeologii rondelami . Choć nie używano do nich wielotonowych głazów, ich precyzja astronomiczna do dziś budzi podziw naukowców.

Co ciekawe, ten architektoniczny fenomen był obecny również na polskich ziemiach (imponujący, 110-metrowy rondel odkryto m.in. w Nowym Objezierzu na Pomorzu Zachodnim). Najnowsze odkrycie z miejscowości Chleby w Czechach Środkowych przebija jednak wiele dotychczasowych znalezisk swoją skalą i udowadnia, z jak zaawansowaną inżynierią mamy do czynienia. Czeska konstrukcja liczy sobie ok. 6500 lat – jest więc o pełne tysiąclecie starsza od Stonehenge .

Kalendarz wpisany w krajobraz i kult byka

Średnica rowu otaczającego czeskie sanktuarium wynosiła imponujące 230 metrów, a jego głębokość sięgała 2,5 metra . Naukowcy z Uniwersytetu Zachodnioczeskiego ustalili, że wewnątrz znajdowały się potężne, drewniane palisady. Największą sensację wzbudziło jednak rozmieszczenie aż dwunastu wejść prowadzących do środka konstrukcji.

Badacze wykazali, że ich układ był precyzyjnie matematyczny . Bramy tworzyły skomplikowany system obserwacyjny, pozwalając śledzić wschody Słońca podczas przesilenia letniego (najdłuższego dnia w roku) oraz jego zachody w czasie przesilenia zimowego. Co więcej, architektura budowli uwzględniała także niezwykle długi, trwający 18,6 roku cykl księżycowy , wskazując skrajne położenie Srebrnego Globu na horyzoncie.

Czy właściwie były te gigantyczne obiekty?

Archeolodzy są zgodni, że stanowiły one absolutne centrum ówczesnego świata i pełniły wiele ról jednocześnie. Były wielozadaniowymi miasteczkami , które służyły za precyzyjne kalendarze rolnicze (dyktujące czas siewu i zbiorów), miejsca handlu, a także świątynie. To właśnie w nich żyjące na co dzień w rozproszeniu rolnicze społeczności gromadziły się, by integrować się i odprawiać ważne rytuały.

Skąd fascynacja wschodem i zachodem?

Dla pierwszych europejskich rolników zjawiska te bezpośrednio wiązały się z przetrwaniem. – Związek wschodu Słońca z letnim przesileniem symbolizował początek [zarówno prac, jak i metaforycznie: życia – przyp. red.], podczas gdy zachód i zimowe przesilenie oznaczały ich koniec – tłumaczy w swoim oświadczeniu kierujący badaniami prof. Petr Krištuf . Badacze znaleźli w fosach liczne kości zwierząt, co sugeruje, że wejścia do sanktuarium dekorowano czaszkami i rogami byków – potężnymi, neolitycznymi symbolami siły i płodności.

Upadek świętego miejsca

Monumentalne obserwatoria nie przetrwały jednak próby czasu. Z biegiem stuleci budowla w Chlebach całkowicie straciła swoje pierwotne, kalendarzowe znaczenie. Wykopaliska ujawniły, że w epoce brązu (ok. 2300–1600 r. p.n.e.) teren ten stał się prestiżowym cmentarzyskiem – odkryto tam pochówki 18 osób należących do tzw. kultury unietyckiej . Ostateczny kres dawnej magii przyniosła epoka żelaza, kiedy to zasypano fosy, a na miejscu dawnego sanktuarium wybudowano zwykłą osadę .

Choć drewniane palisady dawno uległy rozkładowi, prehistoryczna ziemia wciąż przechowuje tajemnice. Archeolodzy planują teraz szczegółową analizę chemiczną gleby , by odczytać niewidoczne gołym okiem ślady izotopowe. Pozwoli to dowiedzieć się, jak dokładnie nasi przodkowie wykorzystywali to niesamowite miejsce i jakie jeszcze rytuały odprawiali w cieniu „czeskiego Stonehenge”.

Źródła: info.zcu.cz , Live Science

Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler .

Nasz autor

Jonasz Przybył

Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.