Czy II wojna światowa zaczęła się w 1931, a nie w 1939 roku? Spór historyków

Pełny tekst

W Europie raczej nikt nie ma wątpliwości. Do wybuchy II wojny światowej doszło 1 września 1939 roku wraz z agresją sił niemieckich na Polskę. Jednak część współczesnych badaczy coraz częściej wskazuje, że taki punkt widzenia jest eurocentryczny . Eksperci argumentują, że II wojna światowa miała globalny zasięg i tliła się też w Azji .

Warto zaznaczyć, że kwestionowanie daty 1 września 1939 roku nie jest próbą pomniejszenia znaczenia tragicznych wydarzeń w Europie Środkowo-Wschodniej , lecz dążeniem do ukazania wielobiegunowej i obiektywnej historii powszechnej. Niemniej większość historyków uznaje, że II wojna światowa rozpoczęła się 1 września 1939 roku.

Japoński atak na Mandżurię w 1931 roku

Część historyków uważa, że początek II wojny światowej można łączyć już z 1931 rokiem . Czołowym przedstawicielem tej koncepcji jest brytyjski historyk wojskowości Richard Overy . Stawia tezę, że II wojna światowa była ostatnim wielkim konfliktem imperialnym w dziejach ludzkości. Ten konflikt miał rozpocząć się 1931 roku, kiedy to nowo powstałe, agresywne państwa imperialne – Japonia , a w kolejnych latach Włochy i Niemcy – rozpoczęły brutalną rewizję ładu światowego poprzez ekspansję terytorialną.

Japońska inwazja na Mandżurię rozpoczęła się 18 września 1931 roku . Pretekstem do niej stała się prowokacja Japończyków zwana incydentem mukdeńskim. Najeźdźcy odnieśli sukces i w 1932 roku utworzyli na terenie całej Mandżurii marionetkowe państwo Mandżukuo .

Druga wojna chińsko-japońska (1937-1945)

Jednym z największych zwolenników ustalenia daty wybuchy II wojny światowej w dniu 7 lipca 1937 roku jest francuski historyk Robert Frank . Wówczas na moście Marco Polo w pobliżu Pekinu doszło do starcia wojsk chińskich i japońskich, co zapoczątkowało drugą wojnę chińsko-japońską.

Zgadza się z nim brytyjski historyk Rana Mitter . „ Chiny były pierwszym krajem, który stawił czoła napaści państw Osi w 1937 roku , dwa lata przed Wielką Brytanią i Francją, a cztery lata przed Stanami Zjednoczonymi” – napisał w swojej książce „Forgotten Ally: China's World War II, 1937–1945”, zapominając w tej wypowiedzi o ataku Niemców na Polskę.

Rok 1941 – Pearl Harbor i inwazja hitlerowców na ZSRR

Dla wielu Amerykanów rozpoczęcie II wojny światowej należy łączyć w atakiem Japończyków na Pearl Harbor w grudniu 1941 roku, gdyż kilka dni po nim kongres wypowiedział wojnę temu azjatyckiemu państwu. Z kolei Adolf Hitler wypowiedział wojnę USA 11 grudnia 1941 roku , a kilka miesięcy wcześniej rozpoczął operację Barbarossa – inwazję na ZSRR. Wielka Wojna Ojczyźniana, czyli obrona Rosji przed hitlerowcami bywa w narracji tego kraju uznawana za faktyczny początek II wojny światowej. Rosja zdaje się jednak zapominać, że zaatakowała wcześniej Polskę we wrześniu 1939 roku .

Cześć badaczy, w tym historyk Olivier Wieviorka , uznaje, że dopiero w 1941 roku konflikt stał się międzykontynentalny – zarówno Ameryka, Azja, Afryka, jak i Europa aktywnie włączyły się w działania zbrojne, dlatego dopiero od tego roku można mówić o II wojnie światowej.

Źródła : The National WW II Museum , Shandong University , The Journal of Modern History , El Pais

Chcesz znaleźć więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler .

Nasz autor

Szymon Zdziebłowski

Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.