120 łacińskich inskrypcji w jaskini w Hiszpanii — największy taki zbiór w Cesarstwie Rzymskim

Pełny tekst

W 2023 roku archeolodzy ogłosili ważne odkrycia. W jaskini Cova Dones w Millares pod Walencją odkryto jeden z najważniejszych zespołów pradziejowych malowideł naskalnych we wschodniej Hiszpanii, datowany na ponad 24 000 lat.

Kolejny rok przyniósł zaskakujące ustalenie. Ponad 200 metrów w głąb jaskini odnaleziono ślady po aktywności z czasów starożytnego Rzymu , czyli późniejsze od tych znanych o… 23 tysiące lat!

Jaskiniowe sanktuarium

Najnowsza kampania archeologiczna z maja i czerwca 2026 roku w Cova Dones przyniosła kolejne znaleziska.

– To, co kiedyś było rzymskim sanktuarium z około piętnastoma inskrypcjami , rozrosło się do 120 , co czyni je największym znanym zbiorem łacińskich inskrypcji w jaskini-sanktuarium w całym Cesarstwie Rzymskim . Połączone badania tych inskrypcji i zachowanych materiałów archeologicznych pozwolą na dokładniejszą rekonstrukcję praktyk rytualnych praktykowanych w tym miejscu na przestrzeni wieków – wyjaśniają koordynatorzy projektu z Uniwersytetów w Alicante i Saragossie.

Inskrypcje wykonano głównie w I i II wieku n.e. Napisy te nie są przypadkowymi bazgrołami. O czym nam mówią?

Kim była Pani z Jaskini?

Odszyfrowania inskrypcji podjęli się prof. Silvia Alfayé i Sergio García-Dilsa . W ich ocenie pięć inskrypcji jest o charakterze wotywnym . Wskazują, że w jaskini czczono bóstwo żeńskie nazywane z szacunkiem Domina, czyli „Pani” .

Co niezwykle intrygujące, w trzech tekstach pojawia się określenie malaci – dotychczas nieznany w literaturze naukowej przydomek , który prawdopodobnie odnosi się do specyficznych cech tej bogini , być może związanych z wodą obecną w jaskini.

Istnienie wielu inskrypcji dedykowanych tej samej bogini dowodzi – zdaniem archeologów – że nie mamy do czynienia z przypadkowymi wizytami, lecz z zorganizowanym i konkretnym kultem .

Przęśliki i pierścienie. Namacalne dowody kobiecej obecności

Archeolodzy nie mają wątpliwości, że jaskinia Cova Dones w czasach rzymskich była sanktuarium zdominowanym przez kobiety. Wskazują na to nie tylko liczne żeńskie imiona wyryte na ścianach , ale także materiał archeologiczny znaleziony na powierzchni.

Wśród darów wotywnych odkryto wiele przęślików , które w starożytności były silnie kojarzone z kobiecą sferą domową i pracą . Dodatkowo odnaleziono dwa pierścienie z brązu oraz bransoletkę , które prawdopodobnie zostały złożone jako ofiary dla „Pani”.

Badacze sugerują nawet, że dzisiejsza nazwa jaskini – Cova de les Dones (Jaskinia Kobiet) – może być reliktem dawnego toponimu upamiętniającego obecność kobiet w tym miejscu.

Rytuały w sercu ziemi. Jak wyglądało rzymskie sanktuarium?

Oto jak naukowcy wyobrażają sobie działalność tego świętego miejsca. Rytuały odbywały się w specyficznych warunkach, z dala od światła dziennego . Sala sanktuarium znajduje się głęboko w systemie jaskiniowym, co wymuszało na pątniczkach pokonanie ponad 200 metrów ciemnych korytarzy . Isnkrypcje znajdowało się w jednym wydzielonym miejscu .

Ważnym elementem sakralnego krajobrazu były naturalne nacieki tworzące małe baseny z wodą . To właśnie w nich archeolodzy odkryli monety, naczynia i fragmenty ceramiki, które są pozostałościami po obrzędach ofiarnych sprawowanych w mroku podziemnych galerii

Źródło : Uniwersytet w Alicante

Nasz autor

Szymon Zdziebłowski

Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.