Odkryto asyryjskich królów wymazanych z oficjalnych kronik

Pełny tekst

Asyria była królestwem w północnej Mezopotamii – to obszar dzisiejszego północnego Iraku i południowo-wschodniej Turcji. Była początkowo zależna od Babilonii , a później królestwa Mitanni .

Jako niepodległe państwo wykrystalizowała się w XIV wieku p.n.e., a w okresie późniejszym stała się główną potęgą w Mezopotamii i w regionie . Asyryjscy królowie rozpoczęli silną ekspansję w IX wieku p.n.e. Do VII wieku p.n.e. jej władcy – wśród nich Sargon II, Sancheryb i Asarhaddon – zjednoczyli pod swoimi rządami większość Bliskiego Wschodu , od Egiptu po Zatokę Perską. Państwo upadło w VII wieku p.n.e.

Przez ponad sto lat naukowcy byli przekonani, że lista władców okresu nowoasyryjskiego (ok. 1000–609 p.n.e.) jest stabilna i kompletna. Kluczowym narzędziem dla historyków była Asyryjska lista królów , którą uznawano za rzetelne przedstawienie sukcesji królów. Teraz okazało się, że się pomylili.

Mit idealnej sukcesji

Najnowsze badania Alexandra Johannes Edmondsa z Universität Münster i Eckarta Frahma z Yale University ukazują nieznane fakty dotyczące władców Asyrii . W czasopiśmie „Journal of Cuneiform Studies” dowodzą, że Asyryjska lista królów nie jest bezstronnym dokumentem historycznym, lecz starannie zredagowanym tekstem , który miał legitymizować aktualnie panujących władców.

Ich analiza wykazała, że z listy celowo usuwano królów panujących krótko, uzurpatorów lub tych, których rządy nie pasowały do wyidealizowanej wizji ciągłości władzy. Naukowcy zidentyfikowali trzy przypadki władców, którzy realnie sprawowali władzę w Aszur, ale zostali skazani na zapomnienie . Oto trzech z nich:

Tiglath-pileser. Król zrodzony z mroku

Pierwszym z odkrytych władców jest Tiglath-pileser , który ogłosił się królem w 763 r. p.n.e. Jego bunt zbiegł się z dramatycznym zaćmieniem słońca , które w asyryjskiej tradycji było skrajnie niepomyślną wróżbą dla urzędującego monarchy .

Korzystając z chaosu, zbuntowany syn dawnego króla przejął religijne serce imperium – miasto Aszur . Choć jego rządy trwały krótko i zakończyły się stłumieniem rebelii przez siły prawowitego króla, ślady jego działalności przetrwały na tabliczkach z nadaniami ziemi.

Skuty Shalmaneser

Drugim zapomnianym monarchą jest Shalmaneser , który panował krótko między 747 a 745 r. p.n.e. Dowodem na jego istnienie jest m.in. stela z Tell ˁAbṭa , na której imię „Shalmaneser” zostało celowo nadpisane imieniem jego następcy, Tiglath-pilesera III.

To klasyczny przykład damnatio memoriae – potępienia pamięci , mającego na celu usunięcie rywala z historii. Badania sugerują, że ten krótko panujący władca padł ofiarą przewrotu wojskowego , a jego imię przetrwało jedynie w greckich przekazach Kanonu Ptolemeusza jako dziwny anachronizm. Warto wspomnieć, że damnatio memoriae dosięgło również słynną Hatszpesut , której imiona były skuwane na polecenie jej następcy.

Aššur-uballiṭ i jego powrót z niebytu

Najwcześniejszym z odkrytych królów jest Aššur-uballiṭ , panujący ok. 912 r. p.n.e. Wspomina o nim inskrypcja na rytualnym naczyniu , gdzie figuruje jako jeden z „królewskich przodków” dokonujących renowacji. Jego panowanie prawdopodobnie przerwał brutalny uzurpator Adad-nārārī II , który nie tylko wymazał go z list królów, ale też kazał zbezcześcić jego posąg , przerabiając go na stelę upamiętniającą własne rządy.

Nowy obraz asyryjskiej historii

Wyniki tych badań zmieniają nasze postrzeganie Asyrii jako monolitu. Historia imperium okazuje się znacznie bardziej złożona i pełna walk pomiędzy frakcjami , co przypomina krwawy scenariusz „Gry o Tron”.

„Z naszych ustaleń wynika, że wczesna historia polityczna okresu nowoasyryjskiego była znacznie bardziej burzliwa, ale i ciekawsza , niż dotychczas uważano. Dramatyczne kryzysy sukcesyjne z późnego okresu nowoasyryjskiego nie stanowiły wyjątku, lecz odzwierciedlały utrwaloną asyryjską rzeczywistość polityczną , rozgrywającą się wówczas na ogromnej, imperialnej scenie politycznej” – podsumowują naukowcy. Nowa analiza co prawda nie rewolucjonizuje chronologii nowoasyryjskiej , to ją ewidentnie uzupełnia i zmusza badaczy do ponownej analizy już dostępnych źródeł.

Źródło : Journal of Cuneiform Studies

Nasz autor

Szymon Zdziebłowski

Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.