FlashFeed

Pełny tekst

Gdy w 1788 roku do wybrzeży dzisiejszego Sydney dobiła tzw. Pierwsza Flota – armada brytyjskich statków wioząca głównie skazańców mających założyć kolonię karną – najeźdźcy uznali Australię za Terra Nullius (łac. ziemia niczyja). Było to wierutne kłamstwo, bo kontynent już wtedy tętnił życiem. Najnowsze badania szacują, że przed przybyciem Europejczyków Australię zamieszkiwało od 3 do nawet 5 milionów rdzennych mieszkańców (Aborygenów), posiadających jedną z najstarszych i najbardziej złożonych kultur na świecie. Wkrótce jednak rozpoczął się ich drastyczny koniec.

Śmierć przywieziona w szkle

W 1789 roku wśród rdzennej ludności Australii wybuchła epidemia ospy prawdziwej . Ponieważ na brytyjskich statkach nie zanotowano żadnych aktywnych przypadków tej choroby, część historyków uparcie twierdziła, że zarazę przynieśli indonezyjscy rybacy łowiący u północnych wybrzeży kontynentu.

Naukowcy z Uniwersytetu Flindersa w Adelajdzie postanowili sprawdzić to za pomocą zaawansowanego modelowania komputerowego. Wyniki opublikowane w prestiżowym „Nature Human Behaviour” nie pozostawiają złudzeń – wirus nie miał prawa przebyć tysięcy kilometrów jałowej, niezamieszkanej pustyni oddzielającej północ od południowego wschodu. Zarzewie epidemii znajdowało się dokładnie tam, gdzie zakotwiczyli Brytyjczycy .

Ale jak wirus przetrwał 8-miesięczną podróż z Anglii, skoro nikt na pokładzie nie chorował? Odpowiedź kryje się w ówczesnej, mrocznej i prymitywnej medycynie. Brytyjscy lekarze wojskowi posiadali ze sobą szklane fiolki wypełnione... zasuszonymi strupami ospy .

Strupy zamiast szczepionki

Dziś brzmi to makabrycznie, ale zanim pod koniec XVIII wieku wynaleziono bezpieczną szczepionkę , w medycynie stosowano tzw. wariolizację – celowo wsmarowywano w rany zdrowych ludzi materiał zakaźny , by wywołać kontrolowaną, łagodniejszą postać choroby i zapewnić im odporność. Sceptycy twierdzili, że wirus zdezaktywowałby się podczas długiego rejsu, jednak nowe dane sugerują, że medycy prawdopodobnie odświeżyli zapasy zakaźnych strupów w Kapsztadzie lub Rio de Janeiro po drodze do Australii.

Przypadek czy wczesna broń biologiczna?

Dla Aborygenów , którzy nie mieli absolutnie żadnej odporności na europejskie patogeny, kontakt z wirusem oznaczał zagładę. Badacze szacują, że w początkowej fazie epidemii zmarło około 220 tysięcy osób . Choroba zabiła głównie starszyznę – a w kulturze opartej na przekazie ustnym oznaczało to bezpowrotną utratę języków i tysiącletniej wiedzy.

Autorzy najnowszego badania skłaniają się ku teorii, że rozprzestrzenienie wirusa było tragicznym wypadkiem przy medycznej pracy. Nie znano wówczas jeszcze „teorii zarazków” i mikrobów przenoszonych w powietrzu. Wielu historyków uważa jednak ten wątek za dalece dyskusyjny i oskarża Brytyjczyków o akt celowego ludobójstwa .

Celowo sprowadzona choroba?

Skąd te oskarżenia? Zaledwie ćwierć wieku wcześniej, podczas wojny Pontiaka w Ameryce Północnej (1763 r.), brytyjska armia z pełną premedytacją rozdała rdzennym Amerykanom koce ze szpitala zakaźnego , stosując ospę jako wyrachowaną broń biologiczną. W Australii w 1789 roku sytuacja była podejrzanie zbieżna – kolonizatorom brakowało pożywienia, rdzenni mieszkańcy zaczynali stawiać zbrojny opór , a nagły, niszczycielski wybuch epidemii ułatwił Brytyjczykom bezkrwawe – przynajmniej z ich perspektywy – przejęcie opustoszałych ziem.

Zapomnieni Aborygeni

Późniejsze zachodnie szacunki o demografii wyspy z lat 30. XX wieku, mówiące o zaledwie 300 tysiącach rdzennych mieszkańcach Australii, były drastycznie zaniżone . Opisywały one bowiem populację już wyniszczoną przez przywiezione przez Brytyjczyków choroby, głód i kolonialną przemoc .

Niezależnie od tego, czy wirus wydostał się z fiolki przez nieuwagę lekarza, czy też ktoś celowo otworzył ją w pobliżu aborygeńskich obozowisk, skutek był ten sam – Pierwsza Flota na zawsze zmieniła oblicze i demografię całego kontynentu .

Źródło: Nature Human Behaviour

Nasz autor

Jonasz Przybył

Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.

Pełny tekst

Choć dziś Laura Maria Plichta ma za sobą podróże przez sześć kontynentów, nie każda z nich była dokładnie zaplanowana . W rozmowie z Sabiną Ziębą zdradza, jak przypadkowe spotkanie z lokalnym przewodnikiem przerodziło się w dwutygodniową motocyklową wyprawę przez Etiopię, dlaczego blizny po poparzeniu traktuje jak pamiątki z podróży oraz co sprawiło, że tuż po zdobyciu prawa jazdy zdecydowała się samotnie ruszyć w Himalaje.

Motocykl, przypadkowe spotkanie i podróż przez Etiopię. „To doświadczenie było znacznie głębsze”

Jedna z najbardziej niezwykłych motocyklowych przygód Laury Marii Plichty zaczęła się od… poszukiwania taniej wypożyczalni. Profesjonalne firmy w Etiopii oferowały motocykle za ponad 100 dolarów dziennie, dlatego podróżniczka zaczęła szukać alternatywy . W ten sposób trafiła na Tibebu – lokalnego przewodnika prowadzącego niewielką firmę turystyczną, który pomógł jej wynająć motocykl od znajomego.

Początkowo plan zakładał, że pojedzie sama, jednak sytuacja szybko przybrała nieoczekiwany obrót . Tibebu zaczął uczyć ją jazdy na motocyklu, a po kilku dniach zaproponował, że dołączy do wyprawy. – Nie miałam jeszcze prawa jazdy na motocykl. Byłam po Madagaskarze na skuterze, trochę jeździłam w Pakistanie , ale każdy motocykl jest inny – wspomina. Nauka nie obyła się bez przygód. Podczas jednego z pierwszych treningów motocykl przewrócił się, a rozgrzana rura wydechowa pozostawiła na jej nodze ślady , które widać do dziś. – Ja je nazywam „tatuażami”. To są moje pamiątki z podróży. Patrzę na nie i od razu przypominam sobie: „Etiopia” – opowiada z uśmiechem.

Ostatecznie wspólna podróż okazała się czymś znacznie więcej niż tylko przemieszczaniem się z miejsca na miejsce. Dzięki Tibebu mogła rozmawiać z mieszkańcami, odwiedzać odległe wioski i poznawać lokalne zwyczaje z perspektywy niedostępnej dla większości turystów. – Zostawaliśmy tam na noc pod namiotem, myliśmy się w rzece, tak jak wszyscy, gotowaliśmy razem przy ognisku, piliśmy wino ryżowe i rozmawialiśmy. To doświadczenie było znacznie głębsze – podkreśla.

Samotnie przez Himalaje. „Dopiero co zdałam prawo jazdy”

Choć to właśnie Etiopia nauczyła ją pewności siebie na motocyklu, największy egzamin czekał dopiero później. Niedługo po zdobyciu prawa jazdy Laura Maria Plichta zdecydowała się samotnie wyruszyć w Himalaje , gdzie pokonała ponad dwa tysiące kilometrów wymagającymi, często nieutwardzonymi drogami i dotarła na jedną z najwyżej położonych przełęczy świata, sięgającą niemal 6000 m n.p.m.

Jak przyznaje, największy stres nie wiązał się wcale z wysokością, lecz z przeprawami przez górskie rzeki . Gdy tylko nadarzała się okazja, prosiła spotkanych motocyklistów o przeprowadzenie motocykla na drugi brzeg, sama przechodząc po kamieniach. Mimo takich momentów nie wyobraża sobie dziś podróżowania w inny sposób. – Chcę czuć wiatr we włosach, pył, odpryskujące kamienie i muchy wpadające do oczu – mówi. To właśnie kontakt z otoczeniem sprawia, że motocykl daje jej poczucie wolności , którego nie odnalazła ani podczas podróży samochodem, ani kamperem.

Wspominając Himalaje , najczęściej mówi jednak o satysfakcji z pokonania własnych ograniczeń . – Dopiero co zdałam prawo jazdy i od razu wyjechałam w Himalaje. Kiedy poradziłam sobie z tymi trudnościami, poczułam ogromną dumę z samej siebie – przyznaje. Do dziś pamięta także życzliwość spotkanych po drodze motocyklistów z Indii , którzy podczas wspinaczki na najwyższą przełęcz jechali w zasięgu jej wzroku i regularnie zatrzymywali się, by upewnić się, że bezpiecznie pokonuje kolejne kilometry. Jak podkreśla, właśnie takie spontaniczne gesty często najmocniej zapadają jej w pamięć z każdej wyprawy.

Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Laury Marii Plichty

Motocyklowa wyprawa przez Etiopię i samotny przejazd przez Himalaje to tylko część historii, które Laura Maria Plichta opowiada w podcaście „Solo przez świat” . W rozmowie z Sabiną Ziębą wspomina również ucieczkę z ciężarówki w Meksyku, dziewięciomiesięczną podróż po Azji, przejazd pociągiem z rudą żelaza przez Saharę, niemal dwuletnie życie w Afryce, wizyty u społeczności Kalaszy w Pakistanie, samotny rejs przez Atlantyk oraz podróże po Amazonii.

Opowiada także o tym, jak z małej kaszubskiej wsi trafiła na sześć kontynentów i dlaczego do dziś wierzy, że największe przygody zaczynają się od podjęcia decyzji, na którą większość ludzi nigdy by się nie odważyła. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Laurą Marią Plichtą jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland oraz w serwisie Spotify.

View Ediplayer on the source website

Źródło: National Geographic Polska

Nasza ekspertka

Sabina Zięba

Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.