FlashFeed

Pełny tekst

Trasa rowerowa EuroVelo 10 jest jednym z najbardziej imponujących sposobów na zwiedzenie Morza Bałtyckiego. Międzynarodowy zespół dróg przygotowanych dla jednośladów łączy wszystkie kraje bałtyckiego basenu i osiąga długość ponad 8,5 tysiąca kilometrów . Polski odcinek, rozpościerający się od zachodniopomorskiego Świnoujścia do warmińsko-mazurskiego Gronowa, co roku uczęszczany jest przez tysiące rowerzystów. Dla tych, którzy nie boją się długich rowerowych eskapad, został przygotowany specjalny projekt, dzięki któremu taka forma podróży stanie się dostępna dla większej liczby zainteresowanych.

Rower w jedną stronę

Nowe udogodnienie sprawia, że decydując się na rowerową podróż z Danii do Polski , nie musimy zajmować sobie głowy transportem własnego jednośladu. Duńska firma zaprezentowała tego lata ofertę, wedle której po wypożyczeniu roweru w duńskiej stolicy możemy go zwrócić dopiero w Gdańsku – po pokonaniu całej trasy . Dzięki temu nie musimy martwić się po pierwsze o przewiezienie pojazdu na punkt startowy trasy, a po drugie o stan naszego roweru, który musi wytrzymać trudy 900-kilometrowej wycieczki .

Inicjatywa narodziła się w ramach przedsięwzięcia Baltic Biking Upgrade , nastawionego na promowanie turystyki rowerowej i usprawnienie podróży wzdłuż wybrzeża Bałtyku. Za koordynację działań odpowiada m.in. Pomorska Regionalna Organizacja Turystyczna oraz inne organizacje działające wokół EuroVelo 10.

Zasady wynajmu

Rezerwacji roweru dokonuje się online , określając datę oraz miejsce odbioru i oddania sprzętu. Możliwe są dwa punkty odbioru: Kopenhaga – wtedy podróż odbywa się w kierunku Gdańska – oraz analogiczna odwrotność, kończąca wyjazd w Danii. Podróż planowana jest na od 7 do 12 dni – przy średnim dziennym dystansie wynoszącym 80 kilometrów całość nie powinna zająć dłużej niż dwa tygodnie.

Ceny zaczynają się od 3360 DKK (ok. 1946,00 PLN) za rower typu Gravel z wbudowanym koszykiem. Droższe modele, takie jak pojazdy ze wspomaganiem elektrycznym , potrafią kosztować 6400 DKK, czyli ponad 3,5 tysiąca złotych. Wypożyczalnia oferuje również możliwość pożyczenia kasku, specjalnych sakw mocowanych na rowerach oraz uchwytu na telefon.

Rowerem nad Bałtykiem

Podróż rowerem wzdłuż bałtyckiego wybrzeża pozwala dotrzeć do miejsc niedostępnych dla kierowców samochodów. Szlak wiodący tuż przy brzegu gwarantuje stały kontakt z morskimi falami, szumem wiatru, piaszczystymi plażami oraz malowniczymi klifami . Pokonując trasę na dwóch kółkach, możemy z bliska obserwować niezwykłą zmienność krajobrazu, który potrafi całkowicie przeobrazić się na przestrzeni zaledwie kilku kilometrów.

Mijając Kopenhagę, przemierzamy urokliwe skandynawskie miasteczka i klifowe wybrzeża, by po przekroczeniu niemieckiej granicy zanurzyć się w klimacie dawnych miast hanzeatyckich . Z kolei polskie wybrzeże wita rowerzystów unikatowymi krajobrazami wyspy Wolin , elegancją Międzyzdrojów oraz spektakularnymi, ruchomymi wydmami w Słowińskim Parku Narodowym . Turystyka rowerowa pozwala nie tylko podziwiać piękno nadbałtyckich zakątków, ale przede wszystkim stać się częścią tego wyjątkowego krajobrazu.

Źródła : Bikeway Copenhagen - Gdansk , Radio Gdańsk , One Way Bike Tours

Nasz autor

Olaf Kardaszewski

Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.

Pełny tekst

Spis treści :

Czy Kazimierz Jagiellończyk urodził się w atmosferze skandalu?

Wojna trzynastoletnia. Największe zwycięstwo Kazimierza Jagiellończyka

Jak Kazimierz Jagiellończyk zdobył Malbork?

Co Polska zyskała dzięki drugiemu pokojowi toruńskiemu?

Przywileje nieszawskie zmieniły ustrój Polski

Król, Kościół i pusty skarbiec

Ojciec królów. Jak Jagiellonowie zdobywali europejskie trony?

Jakie ziemie przyłączono za panowania Kazimierza?

Śmierć Kazimierza Jagiellończyka

„Klątwa Jagiellończyka” i otwarcie grobu

Czy Kazimierz Jagiellończyk był wybitnym królem?

Kazimierz IV Jagiellończyk urodził się 30 listopada 1427 roku w Krakowie. Był najmłodszym synem Władysława II Jagiełły i jego czwartej żony, Zofii Holszańskiej. Jeszcze jako nastolatek został wielkim księciem litewskim , a po śmierci starszego brata, Władysława III Warneńczyka, sięgnął również po polską koronę.

Przejął władzę na Litwie jako trzynastolatek, przez 45 lat zasiadał na polskim tronie, odzyskał Pomorze Gdańskie i doprowadził zakon krzyżacki na skraj politycznego upadku. Kazimierz IV Jagiellończyk należał do najskuteczniejszych polskich monarchów , choć jego zwycięstwa kosztowały państwo fortunę, a ustępstwa wobec szlachty na trwałe zmieniły ustrój Królestwa. O tym, jak wyglądał Kazimierz Jagiellończyk , można się dowiedzieć dzięki projektowi National Geographic Polska i Uniwersytetu Śląskiego „Nowy poczet Jagiellonów” .

Czy Kazimierz Jagiellończyk urodził się w atmosferze skandalu?

Narodziny synów Jagiełły i Zofii Holszańskiej rzeczywiście stały się źródłem dworskich plotek . Król był znacznie starszy od swojej czwartej żony, a przeciwnicy królowej oskarżali ją o niewierność. Sprawa doprowadziła do dochodzenia na dworze i oczyszczenia Zofii z zarzutów. Nie ma jednak podstaw, aby przedstawiać nieślubne pochodzenie Kazimierza jako prawdopodobny fakt. Dworskie oskarżenia mogły być elementem walki politycznej, w której stawką była przyszłość dopiero powstającej dynastii.

Po śmierci Jagiełły tron polski objął starszy brat Kazimierza, Władysław III Warneńczyk , który zginął w 1444 roku podczas wyprawy przeciwko Turkom. Sam Kazimierz został w 1440 roku wysłany na Litwę, gdzie miejscowi możni obwołali go wielkim księciem. Miał zaledwie 13 lat.

Z kolei po śmierci Władysława pod Warną w 1444 roku polscy możni zaproponowali Kazimierzowi koronę . Młody władca długo zwlekał z jej przyjęciem, starając się zabezpieczyć pozycję Litwy i nie dopuścić do podporządkowania jej Koronie. Ostatecznie 25 czerwca 1447 roku został koronowany na króla Polski .

Wojna trzynastoletnia. Największe zwycięstwo Kazimierza Jagiellończyka

Najważniejszym konfliktem jego panowania była wojna trzynastoletnia z zakonem krzyżackim , trwająca od 1454 do 1466 roku. Bezpośrednią przyczyną wojny był konflikt zakonu ze Związkiem Pruskim – organizacją skupiającą pruskie rycerstwo oraz najważniejsze miasta, między innymi Gdańsk, Toruń i Elbląg. Jej członkowie sprzeciwiali się wysokim podatkom, ograniczeniom handlu i samowładnym rządom władz zakonnych.

W lutym 1454 roku Związek Pruski wypowiedział posłuszeństwo wielkiemu mistrzowi i zwrócił się o pomoc do polskiego króla. Kazimierz Jagiellończyk ogłosił inkorporację ziem państwa zakonnego do Korony . Oznaczało to rozpoczęcie wojny, która okazała się znacznie dłuższa i kosztowniejsza, niż początkowo zakładano.

Pierwsze miesiące konfliktu przyniosły Polsce dotkliwą porażkę. We wrześniu 1454 roku pospolite ruszenie zostało rozbite w bitwie pod Chojnicami . Klęska pokazała, że tradycyjna armia szlachecka nie jest wystarczająco skuteczna w starciu z doświadczonymi wojskami najemnymi. Król zaczął więc opierać działania wojenne na opłacanych oddziałach zawodowych. Było to jednak niezwykle kosztowne. Pieniądze zapewniały między innymi miasta pruskie, przede wszystkim bogaty Gdańsk. Istotną rolę odegrały również okręty Gdańska i Elbląga oraz kaprzy, którzy zakłócali dostawy kierowane do zakonu drogą morską.

Jednym z punktów zwrotnych była bitwa na Zalewie Wiślanym w 1463 roku , w której flota miast pruskich pokonała siły zakonne. Zwycięstwo utrudniło Krzyżakom zaopatrywanie twierdz i przyspieszyło zakończenie wojny.

Jak Kazimierz Jagiellończyk zdobył Malbork?

Zdobycie stołecznego zamku zakonu nie było rezultatem klasycznego szturmu. Krzyżacy nie mieli pieniędzy na wypłacenie żołdu czeskim i niemieckim najemnikom broniącym Malborka. Żołnierze rozpoczęli więc negocjacje z polskim królem.

W 1457 roku Kazimierz Jagiellończyk wykupił od najemników zamek w Malborku , a także twierdze w Tczewie i Iławie. Król uroczyście wjechał do malborskiej twierdzy w czerwcu. Zamek pozostał odtąd w polskich rękach aż do pierwszego rozbioru w 1772 roku.

Samo miasto Malbork zostało jednak wkrótce opanowane przez stronników zakonu. Polacy odzyskali je dopiero po długim oblężeniu w 1460 roku. Dlatego nie należy utożsamiać przejęcia zamku z natychmiastowym i całkowitym zdobyciem całego Malborka.

Co Polska zyskała dzięki drugiemu pokojowi toruńskiemu?

Wojna zakończyła się 19 października 1466 roku podpisaniem drugiego pokoju toruńskiego . Polska odzyskała Pomorze Gdańskie, ziemię chełmińską i michałowską, a także Malbork, Elbląg oraz Warmię. Z terenów tych utworzono później Prusy Królewskie, pozostające pod zwierzchnictwem polskiego monarchy.

Był to jeden z najważniejszych sukcesów terytorialnych późnośredniowiecznej Polski. Państwo odzyskało szeroki dostęp do Bałtyku i kontrolę nad dolnym biegiem Wisły, którą spławiano zboże oraz inne towary do Gdańska.

Pozostała część państwa zakonnego ze stolicą w Królewcu zachowała odrębność, lecz została politycznie podporządkowana polskiemu królowi. Wielcy mistrzowie mieli składać mu przysięgę i udzielać pomocy wojskowej. Historycy różnie interpretują dokładny charakter tej zależności, dlatego nazywanie państwa zakonnego po 1466 roku zwykłym lennem Polski byłoby uproszczeniem.

Przywileje nieszawskie zmieniły ustrój Polski

Zwycięstwo nad zakonem miało wysoką cenę. Aby zmobilizować pospolite ruszenie na początku wojny, Kazimierz musiał pójść na ustępstwa wobec szlachty. Wydane w 1454 roku przywileje cerekwicko-nieszawskie ograniczyły możliwość nakładania nowych podatków, zwoływania pospolitego ruszenia i ustanawiania nowych praw bez zgody szlacheckich sejmików ziemskich.

Dokumenty te wzmocniły średnią szlachtę kosztem monarchy i możnowładców. Stały się ważnym etapem rozwoju polskiego parlamentaryzmu, ale jednocześnie ograniczyły swobodę działania kolejnych królów.

Kazimierz nie był jednak biernym wykonawcą woli szlachty. Umiejętnie rozgrywał konflikty między poszczególnymi grupami możnych, promował ludzi zależnych od dworu i starał się zachować wpływ na obsadzanie najważniejszych urzędów.

Król, Kościół i pusty skarbiec

Kazimierz Jagiellończyk dążył również do zwiększenia wpływu monarchy na nominacje biskupie . Prowadziło to do sporów z papiestwem, szczególnie widocznych podczas konfliktu o obsadę biskupstwa krakowskiego. Król nie uzyskał bezwarunkowego prawa do mianowania wszystkich biskupów, ale skutecznie bronił zasady, że kandydaci na najważniejsze stanowiska kościelne powinni cieszyć się jego poparciem.

Poważnym problemem pozostawały finanse. Wojna trzynastoletnia pochłonęła ogromne środki. Korona zaciągała pożyczki, zastawiała królewszczyzny i korzystała ze wsparcia miast pruskich. Zastawianie dochodów oraz dóbr monarszych osłabiało w kolejnych dziesięcioleciach podstawy finansowe władzy królewskiej.

Ojciec królów. Jak Jagiellonowie zdobywali europejskie trony?

W 1454 roku Kazimierz poślubił Elżbietę Rakuszankę , córkę Albrechta II Habsburga, króla rzymskiego, Czech i Węgier. Para doczekała się trzynaściorga dzieci – sześciu synów i siedmiu córek.

Elżbieta bywa nazywana „matką królów”. Czterech jej synów zostało monarchami:

Władysław objął tron Czech, a później Węgier,

Jan Olbracht został królem Polski,

Aleksander Jagiellończyk był wielkim księciem litewskim, a następnie królem Polski,

Zygmunt Stary został królem Polski i wielkim księciem litewskim.

Kolejny syn, Kazimierz , został po śmierci uznany za świętego.

W 1471 roku Władysław Jagiellończyk został wybrany królem Czech . Musiał jednak walczyć o władzę z Maciejem Korwinem, który kontrolował część ziem Korony Czeskiej. Dopiero po śmierci Korwina w 1490 roku Władysław objął także tron Węgier.

Pod koniec życia Kazimierza przedstawiciele dynastii Jagiellonów rządzili więc Polską, Litwą, Czechami i Węgrami. Był to szczyt politycznego znaczenia rodu, choć władza nad poszczególnymi państwami nie tworzyła jednego, scentralizowanego imperium.

Jakie ziemie przyłączono za panowania Kazimierza?

Za rządów Kazimierza Jagiellończyka Korona rozszerzyła swoje terytorium nie tylko na północy. Po wygaśnięciu miejscowej linii Piastów mazowieckich w 1462 roku przyłączono ziemię rawską i gostynińską.

W 1457 roku król kupił od księcia Jana IV księstwo oświęcimskie . Zależność i integracja dawnych księstw śląskich z Koroną były jednak procesami rozłożonymi w czasie, dlatego nie wszystkie można opisywać jako jednorazową, pełną inkorporację.

Kazimierz nie odnosił samych sukcesów. Nie zdołał zahamować wzrostu potęgi Moskwy ani trwale podporządkować Mołdawii. Kosztowna polityka dynastyczna w Czechach i na Węgrzech również nie zawsze przynosiła rezultaty odpowiadające poniesionym wydatkom.

Śmierć Kazimierza Jagiellończyka

Kazimierz Jagiellończyk zmarł 7 czerwca 1492 roku w Grodnie , w wieku 64 lat. Źródła wspominają o gwałtownym pogorszeniu jego zdrowia, dolegliwościach jelitowych i obrzękach, ale na ich podstawie nie można dziś jednoznacznie ustalić przyczyny śmierci.

Ciało monarchy przewieziono do Krakowa i pochowano w ufundowanej przez parę królewską Kaplicy Świętokrzyskiej w katedrze na Wawelu. Nagrobek wykonał Wit Stwosz, twórca słynnego Ołtarza Mariackiego w Krakowie . Monument powstał z brunatnoczerwonego kamienia sprowadzonego z Adnet koło Salzburga, a część baldachimu z wapienia pińczowskiego. Ekspresyjna twarz zmarłego króla należy do najbardziej charakterystycznych przedstawień w polskiej rzeźbie późnogotyckiej.

„Klątwa Jagiellończyka” i otwarcie grobu

W 1973 roku grób króla został otwarty w związku z pracami konserwatorskimi i badaniami naukowymi. W następnych latach zmarło kilkanaście osób, które uczestniczyły w pracach lub były związane z zespołem badawczym. Media zaczęły pisać o „klątwie Jagiellończyka”, porównując ją do legendy o klątwie Tutanchamona.

W krypcie wykryto między innymi kropidlaka żółtego, czyli grzyb Aspergillus flavus , który może wytwarzać toksyczne aflatoksyny i stanowić zagrożenie dla zdrowia. Nie udowodniono jednak, że właśnie ten mikroorganizm odpowiadał za wszystkie późniejsze zgony. Część osób zmarła wiele lat po badaniach, z rozmaitych przyczyn.

Historia „klątwy” powinna być zatem przedstawiana jako medialna legenda powstała wokół rzeczywistego zagrożenia biologicznego, a nie jako jednoznacznie rozwiązana zagadka.

Czy Kazimierz Jagiellończyk był wybitnym królem?

Panowanie Kazimierza trwało 45 lat i należało do najdłuższych w historii Polski. Odzyskanie Pomorza Gdańskiego, podporządkowanie zakonu krzyżackiego i wyniesienie Jagiellonów na trony Czech oraz Węgier uczyniły z niego jednego z najważniejszych władców późnośredniowiecznej Europy.

Bilans jego rządów nie był jednak pozbawiony kosztów. Wojny nadwyrężyły skarb, zastawianie królewszczyzn osłabiło dochody monarchii, a przywileje dla szlachty ograniczyły władzę przyszłych królów. Kazimierz nie stworzył nowoczesnej administracji ani trwałego systemu finansowania armii.

Był przede wszystkim zręcznym praktykiem polityki: cierpliwym, konsekwentnym i zdolnym do wykorzystywania słabości przeciwników. Nie wygrywał każdej rozgrywki, ale pod jego rządami Polska i Litwa stały się centrum jednej z najpotężniejszych dynastii Europy.

Źródła : Maria Bogucka, Kazimierz Jagiellończyk i jego czasy, Universitas ; Nowy Poczet Jagiellonów

Nasz ekspert

Łukasz Załuski

Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.