Odkryto najstarszy bursztyn na świecie — ma 385 mln lat i pochodzi z Chin

Pełny tekst

Bursztyn , czyli skamieniała żywica roślinna, od dawna fascynuje naukowców. Jest to przecież unikatowa kapsuła czasu , która przechowuje informacje o dawnych ekosystemach. Czasem „ zaklęte” są w niej owady .

Żywica pełni kluczową rolę w życiu drzew : uszczelnia rany, chroni przed patogenami i skutkami pożarów. Brak starszych znalezisk uniemożliwiał precyzyjne określenie, kiedy rośliny naczyniowe zaczęły wydzielać tę substancję .

Przez lata badacze uznawali, że ta innowacyjna metoda samoobrony roślin pojawiła się masowo w późnym karbonie , około 320 milionów lat temu . Mylili się. A o tym, jak bardzo, świadczy nowe znalezisko z Chin, o którym właśnie ukazał się artykuł na łamach czasopisma naukowego „Science Advances”.

Sensacyjne odkrycie w formacji Hujiersite

Do tego odkrycia doszło w północno-zachodnich Chinach, w regionie Sinciang . Międzynarodowy zespół badaczy zidentyfikował tam bursztyn w formacji Hujiersite , datowanej na dewon środkowy – około 385 milionów lat temu . To odkrycie przesuwa udokumentowany zapis geologiczny bursztynu o 65 milionów lat wstecz . Znalezisko zlokalizowano w specyficznych pokładach węgla, bogatych w szczątki kopalnej flory.

Mikroskopijne skarby ukryte w węglu

Jeśli spodziewaliście się, że ten prastary bursztyn wygląda tak, jak egzemplarze znane z Bałtyku i sprzedawane przy ulicy Mariackiej w Gdańsku – to jesteście w błędzie. Są to głównie mikroskopijne drobinki o wielkości od 0,1 do 0,5 mm , choć największe osiągają 1,5 mm .

W świetle dziennym mają barwę od jasnożółtej do ciemnobrązowej . Jednak ich najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywna niebieska fluorescencja pod wpływem światła ultrafioletowego . Dzięki tej właściwości badacze mogli wyizolować 241 czystych kawałków do dalszych testów.

Chemiczny dowód. Prawdziwy bursztyn z dewonu

Aby wykluczyć pomyłkę z innymi wydzielinami roślinnymi, naukowcy zastosowali zaawansowane techniki: spektroskopię podczerwieni oraz chromatografię gazową . Analizy wykazały uderzające podobieństwo do współczesnych i kopalnych żywic roślin iglastych . Badania molekularne potwierdziły obecność terpenoidów typu abietanu , co stanowi chemiczny „odcisk palca” potwierdzający, że mamy do czynienia z autentycznym, w pełni wykształconym bursztynem .

Która roślina „płakała” bursztynem?

Najbardziej zaskakujący jest fakt, że 385 milionów lat temu nie istniały jeszcze rośliny nagonasienne (w tym iglaki) , które dziś kojarzymy z produkcją żywicy. Rośliny nasienne zaczęły dominować dopiero w późnym dewonie.

Dlatego jako najbardziej prawdopodobnych twórców najstarszego bursztynu naukowcy wskazują progymnospermy (np. Aneurophyton ) lub drzewiaste widłaki . Sugeruje to, że zdolność do produkcji żywicy ewoluowała niezależnie lub znacznie wcześniej u roślin zarodnikowych, a więc nie iglaków.

Broń przeciwko ogniu i grzybom

Dlaczego rośliny dewonu zaczęły produkować żywicę? Współcześnie służy ona głównie do obrony przed owadami , ale w dewonie dowody na żerowanie stawonogów na roślinach są rzadkie .

Naukowcy sugerują, że głównym motorem ewolucji była potrzeba uszczelniania ran po pożarach oraz ochrona przed grzybami pasożytniczymi . Żywica była więc biologicznym „plastrem” , który znacząco zwiększył odporność i sukces ekologiczny wczesnej flory lądowej.

Żywica sekretnym składnikiem sukcesu drzew

Odkrycie dewońskiego bursztynu z Chin to kamień milowy w paleontologii . Dowodzi ono, że żywica była częścią składową ewolucyjnych innowacji roślin lądowych już 385 milionów lat temu. Obok rozwoju systemów korzeniowych czy liści, zdolność do wytwarzania żywicy była kluczowym elementem adaptacyjnym , który pozwolił roślinom przetrwać i skolonizować planetę na długo przed erą dinozaurów .

Źródło : Science Advances

Nasz autor

Szymon Zdziebłowski

Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.