Sprzed 100 tys. lat: czaszka Homo sapiens z śladem uderzenia ostrym narzędziem

Pełny tekst

Przemoc towarzyszy ludzkości od dawien dawna. Pytanie, czy skłonność do zadawania krzywdy jest zapisana w naszych genach , od dziesięcioleci zastanawia psychologów, antropologów i biologów ewolucyjnych. Większość badaczy zgadza się jednak, że człowiek odziedziczył po przodkach zdolność do agresji , która mogła zwiększać szanse na przetrwanie. Pomagała bronić terytorium , zdobywać zasoby czy chronić najbliższych.

Skąd wzięła się agresja u pierwszych ludzi?

Sama agresja nie jest jednak tym samym co przemoc. To, kiedy i przeciw komu była wykorzystywana, zależało od wielu czynników i nie zawsze musiała mieć czyste pobudki. Nowe odkrycie sugeruje, że już około 100 tysięcy lat temu nasi przodkowie mogli celowo wyrządzać krzywdę innym ludziom. Analiza czaszki jednego z najwcześniejszych przedstawicieli Homo sapiens żyjących poza Afryką wskazuje, że został on ugodzony ostrym kamiennym narzędziem prosto w twarz .

Badanie zostało opublikowane na łamach czasopisma „Scientific Reports”. W artykule opisano badanie czaszki i żuchwy osoby, która została pochowana w jaskini Qafzeh w Izraelu w okresie środkowego paleolitu. Wcześniej wiadomo było, że w grocie pochowano co najmniej 27 osób . Zmarłych grzebano tu ok. 145 000-92 000 lat temu, co czyni ich najwcześniejszymi przedstawicielami naszego gatunku znalezionych poza Afryką. Wcześniejsze analizy szkieletów, wykopanych w latach 30. i 70. XX wieku, wykazały, że dwie osoby miały urazy głowy spowodowane tępym urazem . Jednak nowa analiza ujawniła coś zupełnie innego.

„Zintegrowana analiza makro i mikroskopowa oraz mikrotomografia komputerowa ujawniły zmianę liniową obejmującą lewą żuchwę i trzeci ząb przedtrzonowy, odpowiadającą urazowi spowodowanemu ostrym przedmiotem . Zlokalizowana porowatość kości i pogrubienie brzeżne zgodne z przebudową wskazują, że zmiana uległa procesowi gojenia, co sugeruje, że osoba przeżyła przez pewien czas od urazu” – napisali w artykule badacze.

Jedna z najstarszych zbrodni w historii

Autorzy twierdzą, że przypadek ten może stanowić jeden z najwcześniej udokumentowanych przykładów urazu ostrym narzędziem w zapisach archeologicznych . Jest to więc czytelny dowód na możliwą przemoc międzyludzką w okresie środkowego paleolitu. „Przeprowadzone w jaskini badania tafonomiczne potwierdzają, że człowiek ten został zakopany tu celowo , co potwierdza wcześniejsze interpretacje tego stanowiska jako miejsca pochówków” – dodają badacze.

Nie jest pewne, jakiego rodzaju narzędzie pozostawiło nacięcie na kościach mężczyzny, ale wśród kamiennych narzędzi znalezionych w Qafzeh znajdowały się krzemienne drapacze i ostre ostrza, które mogły być elementami grotów włóczni. – Badania kryminalistyczne współczesnych populacji ludzkich wykazały, że urazy twarzoczaszki spowodowane uderzeniami częściej obserwuje się po lewej stronie czaszki, co powszechnie przypisuje się przewadze napastników praworęcznych w konfrontacjach twarzą w twarz – napisali w badaniu naukowcy.

Co mówią nam badania z jaskini Qafzeh?

– Te wyniki dostarczają nowych danych do debaty na temat pochodzenia agresywnych zachowań , takich jak przemoc interpersonalna – powiedziała Ana Pantoja Pérez , główna autorka badania, paleoantropolog z hiszpańskiego Narodowego Centrum Badań nad Ewolucją Człowieka.

Co ciekawe, naukowcy zidentyfikowali także u mężczyzny dodatkowe patologie zębów , takie jak zmiany próchnicowe i ubytki szkliwa. – Odkrycia te uzupełniają wcześniej zarejestrowane dowody na próchnicę i anomalie zębów w jaskini Qafzeh, podkreślając zarówno podatność biologiczną, jak i możliwe czynniki dziedziczne lub środowiskowe. Łącznie trauma, patologie jamy ustnej i kontekst pogrzebowy rzucają światło na złożoność życia i zdrowia , relacji społecznych i kultury śmierci w plejstoceńskim zapisie kopalnym człowieka – podsumowali uczeni.

Źródło : Scientific Reports

Nasz autor

Jakub Rybski

Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.