Beelzebufo: prehistoryczna żaba z Madagaskaru mogła polować na młode dinozaury

Pełny tekst

Spis treści :

Beelzebufo – jedna z najbardziej niezwykłych żab w historii Ziemi

Środowisko życia diabelskiej żaby

Wielkość i budowa

Czym żywił się Beelzebufo?

Co mówią nam skamieniałości Beelzebufo ampinga?

Gdzie umieścić Beelzebufo na drzewie ewolucyjnym?

Dlaczego Beelzebufo fascynuje naukowców?

W świecie płazów bezogonowych Beelzebufo zajmuje miejsce wyjątkowe. To wymarły rodzaj dużych żab żyjących w późnej kredzie na obszarze współczesnego Madagaskaru. Do rodzaju zaliczono jeden gatunek, Beelzebufo ampinga , którego szczątki odnaleziono w formacji osadowej Maevarano. Warstwy te datowane są na około 70–65,5 miliona lat.

Beelzebufo – jedna z najbardziej niezwykłych żab w historii Ziemi

Nazwa powstała z połączenia imienia Belzebub, kojarzonego z diabłem, oraz łacińskiego słowa bufo , oznaczającego ropuchę. Przydomek „diabelska żaba” nie jest więc jedynie medialnym uproszczeniem, ale dobrze oddaje charakter tego zwierzęcia. Potężna czaszka, szeroki pysk i drapieżny tryb życia sprawiają, że Beelzebufo wyraźnie odbiegał od stereotypowego obrazu niewielkiej, niegroźnej żaby.

Choć współcześnie żaby kojarzą się przede wszystkim z wilgotnymi środowiskami i niewielkimi owadami jako pokarmem, Beelzebufo pokazuje, jak szerokie spektrum adaptacji wykształciły płazy w toku ewolucji.

Środowisko życia diabelskiej żaby

Beelzebufo zamieszkiwał tereny późnokredowego Madagaskaru , który w tamtym czasie miał zupełnie inny charakter geograficzny niż obecnie. Wyspa była już oddzielona od wybrzeży Somalii , choć pozostawała związana z Indiami .

Środowisko, w którym żyła diabelska żaba, charakteryzował klimat ciepły i okresowo suchy . Nie przypominało ono więc tropikalnych, stale wilgotnych lasów, które obecnie często kojarzymy z żabami.

Badacze przypuszczają, że Beelzebufo prowadził przede wszystkim lądowy tryb życia . Mógł także kopać nory, co pomagało przetrwać okresy suszy. Tego typu strategia występuje również u niektórych współczesnych gatunków dużych żab.

Wielkość i budowa

Jednym z najbardziej fascynujących aspektów związanych z Beelzebufo są jego rozmiary. Analizy skamieniałości wskazują, że większość odnalezionych szczątków należała do osobników o czaszce szerokiej na 8–12 centymetrów oraz długości ciała od 16 do 27 centymetrów , liczonej od pyska do kloaki.

Jeszcze bardziej imponujące są jednak największe odnalezione szczątki. Niektóre sugerują istnienie osobników o czaszce osiągającej 15–20 centymetrów szerokości oraz długości ciała przekraczającej 40 centymetrów. Oznacza to, że Beelzebufo ampinga mógł przewyższać rozmiarami nawet największe współczesne żaby .

Dla porównania, największy obecnie żyjący płaz bezogonowy, goliat płochliwy , dorasta do około 32 centymetrów długości. Beelzebufo mógł być więc od niego wyraźnie większy.

Na szczególną uwagę zasługuje czaszka tego zwierzęcia. Badacze zauważyli, że jej powierzchnia była silnie pofałdowana, a stopień skostnienia bardzo wysoki. Struktura kości sugeruje obecność tarczek kostnych w obrębie głowy, które mogły pełnić funkcję ochronną. Co ciekawe, nawet u największych znanych okazów szwy czaszki pozostawały otwarte, co wskazuje, że zwierzę mogło rosnąć jeszcze bardziej .

Czym żywił się Beelzebufo?

Budowa czaszki i pyska dostarcza wielu informacji o sposobie odżywiania tego płaza. Szeroki otwór gębowy oraz masywne szczęki sugerują, że Beelzebufo był aktywnym drapieżnikiem, zdolnym do chwytania dużych ofiar .

Najbardziej prawdopodobne jest, że dieta obejmowała:

owady,

jaszczurki,

młode krokodylomorfy,

potencjalnie także młode dinozaury.

Hipoteza o polowaniu na młode dinozaury przyciąga szczególną uwagę. Jednak warto podkreślić, że wynika ona przede wszystkim z biomechanicznych analiz siły zgryzu oraz szerokości pyska.

Badania porównawcze przeprowadzone na współczesnej żabie rogatej Ceratophrys cranwelli sugerują, że siła ugryzienia dużego Beelzebufo mogła wynosić od 500 do nawet 2200 niutonów . To wyjątkowo wysoka wartość jak na płaza bezogonowego. Tak mocny zgryz oznaczał, że diabelska żaba mogła skutecznie chwytać i unieruchamiać ofiary, które dla większości współczesnych żab byłyby zbyt duże.

Co mówią nam skamieniałości Beelzebufo ampinga?

Historia odkrycia tego gatunku pokazuje, jak mozolna bywa praca paleontologów. Pierwsze skamieniałości odkryto w 1993 roku podczas badań prowadzonych przez Davida W. Krause’a ze Stony Brook University w Nowym Jorku. Formalny opis gatunku nastąpił jednak dopiero 15 lat później. W tym czasie materiał kopalny stopniowo się powiększał, umożliwiając coraz dokładniejsze analizy.

Łącznie odnaleziono dziesiątki, a według części opracowań około stu fragmentów kości. Szczególnie cenne okazały się fragmenty czaszki oraz kręgów , które pozwoliły badaczom odtworzyć znaczną część szkieletu.

Skamieniałości Beelzebufo ampinga dostarczyły informacji na kilku poziomach. Umożliwiły rekonstrukcję wyglądu zwierzęcia, w tym niemal całej czaszki, pozwoliły oszacować jego wielkość i siłę zgryzu, a także otworzyły ważną dyskusję dotyczącą relacji ewolucyjnych między wymarłymi a współczesnymi żabami .

Szczególnie interesujący pozostaje fakt, że nawet duże osobniki nie wykazywały pełnego zrostu szwów czaszkowych. Sugeruje to, że znane skamieniałości mogą nie reprezentować maksymalnych rozmiarów osiąganych przez ten gatunek.

Gdzie umieścić Beelzebufo na drzewie ewolucyjnym?

Jednym z najbardziej dyskutowanych zagadnień pozostaje klasyfikacja tego płaza. Początkowo analizy sugerowały bliskie pokrewieństwo z południowoamerykańskimi żabami rogatymi z rodziny Ceratophryidae .

To podobieństwo było intrygujące nie tylko z perspektywy zoologii, lecz także paleobiogeografii. Gdyby relacja ta była bezpośrednia, mogłoby to wskazywać na dawne połączenia biogeograficzne pomiędzy Madagaskarem a południową częścią Gondwany.

Z czasem pojawiły się jednak alternatywne interpretacje. Coraz częściej wskazywano, że podobieństwa szkieletowe mogły powstać na drodze ewolucji konwergentnej , czyli niezależnego wykształcenia podobnych cech u niespokrewnionych linii.

Nowsze analizy nie przyniosły jednoznacznej odpowiedzi. Beelzebufo pozostaje więc jednym z najbardziej zagadkowych przedstawicieli późnokredowych płazów. Ta niepewność nie osłabia jednak znaczenia odkrycia. Wręcz przeciwnie, pokazuje, że ewolucja płazów była znacznie bardziej złożona, niż sądzono jeszcze kilkanaście lat temu.

Dlaczego Beelzebufo fascynuje naukowców?

Popularność Beelzebufo nie wynika wyłącznie z jego rozmiarów. To zwierzę przyciąga uwagę, ponieważ łączy w sobie kilka niezwykłych cech. Z jednej strony mamy płaza bezogonowego, grupę zwykle kojarzoną z niewielkimi rozmiarami. Z drugiej strony pojawia się drapieżnik o czaszce przypominającej miniaturowego prehistorycznego łowcę.

Beelzebufo jest również ważny dlatego, że pomaga lepiej zrozumieć kredowy ekosystem Madagaskaru . Każda nowa analiza skamieniałości poszerza wiedzę o relacjach między ówczesnymi drapieżnikami i ich ofiarami.

Diabelska żaba pokazuje także, że ewolucja wielokrotnie prowadziła do powstawania zaskakujących form życia. Nawet w grupach zwierząt, które wydają się dobrze znane, paleontologia wciąż potrafi zaskoczyć.

Źródło : National Geographic Polska

Nasza autorka

Marzena Wardyn-Kobus

Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.