FlashFeed

Pełny tekst

Spis treści:

Burzliwe dzieciństwo Agcy

Pierwszy zamach

Zamach na papieża

Przyczyny zamachu

Przebaczenie i nawrócenie

Kim stał się Ağca po zamachu?

Gdy 13 maja 1981 roku o 17:17 na placu Świętego Piotra w Watykanie padły strzały, cały świat na chwilę zamarł. Pojmany chwilę później Ali Agca – autor zamachu na papieża Jana Pawła II – zaczął wykrzykiwać frazę „I only, I only” (tylko ja, tylko ja), której dokładnego znaczenia nie wyjaśniono aż do dzisiaj. Czego jeszcze nie wiemy o żyjącym do dziś tureckim zamachowcu?

Burzliwe dzieciństwo Ağcy

Ali Ağca, a właściwie Mehmet Ali Ağca, przyszedł na świat w 1958 roku w ubogiej rodzinie zamieszkującej turecką, południowo-wschodnią prowincję. Panująca tam bieda zmusiła młodego obywatela do zdobywania pieniędzy mało etycznymi sposobami. Ağca od najmłodszych lat zaczął parać się drobnymi kradzieżami i przemytem przez granicę turecko-bułgarską. Nielegalna działalność sprawiła, że przyszły zamachowiec został dostrzeżony przez ekstremistyczną organizację Szare Wilki , która w tamtym czasie odpowiadała za szereg aktów agresji wewnątrz kraju ze stolicą w Ankarze.

Skrajnie nacjonalistyczna grupa kierowała się ideą panturkizmu – poglądu, według którego kraj powinien dążyć do zjednoczenia wszystkich ludów tureckich w jeden organizm. Swoje poglądy Szare Wilki manifestowały poprzez akty skrajnej agresji wywołujące chaos w XX-wiecznej Turcji. Do jednego z takich działań miał wkrótce zostać zaangażowany przyszły zamachowiec na życie papieża.

Pierwszy zamach

Dwa lata przed historycznymi wydarzeniami z placu Świętego Piotra Ali Ağca miał szansę wykazać się w bojówkowych strukturach. Na cel zamachu został wytypowany turecki dziennikarz Abdi İpekçi . Szarym Wilkom nie podobały się lewicowe poglądy głoszone przez redaktora ze Stambułu , za które İpekçi zapłacił własnym życiem. 1 lutego 1979 roku ofiara została zastrzelona przez Ağcę na ulicy.

W przeciwieństwie do późniejszego zamachu, sprawcy udało się uciec, a do więzienia trafił dopiero jakiś czas później, po tym, gdy anonimowy donosiciel złożył zeznania obciążające mordercę İpekçiego. Okres odsiadki Ağcy nie trwał jednak zbyt długo. Już w 1980 roku , czyli kilka miesięcy po osadzeniu, terroryście udało się uciec z tureckiego więzienia i przedostać do Bułgarii . Ucieczka Turka do dziś pozostaje niewyjaśniona – według wielu w procesie tym musiała uczestniczyć dobrze zorganizowana grupa zewnętrzna, która ułatwiła mordercy opuszczenie więziennych murów.

Zamach na papieża

Do najsłynniejszych wydarzeń z udziałem Alego Ağcy doszło 13 maja 1981 roku . Tego dnia papież Jan Paweł II wjechał swoim papamobile na plac Świętego Piotra w Watykanie, by tradycyjnie pozdrowić wiernych. W wiwatującym tłumie znajdował się 23-letni wówczas Turek, którego wizyta w Stolicy Apostolskiej miała odmienić bieg historii. Podczas gdy Karol Wojtyła pozdrawiał ludzi zgromadzonych w sercu Watykanu, zamachowiec oddał dwa strzały w korpus papieża.

Po oddaniu strzałów Ağca skierował się pędem w stronę wyjścia z placu. Według niektórych przekazów terrorysta miał jeszcze rzucić w kierunku papamobile granat , ale szybka interwencja służb porządkowych uniemożliwiła to działanie. Miesiąc po zatrzymaniu obywatela Turcji rozpoczął się jego proces sądowy, zakończony po dwóch dniach wyrokiem dożywocia . Już wtedy wiadomo było, że zamach na głowę Kościoła okazał się nieudany, a Jan Paweł II przeżyje atak Alego Ağcy.

Przyczyny zamachu

Do dziś nie wiadomo, jakie przesłanki kierowały Ağcą w momencie oddawania strzałów na placu Świętego Piotra . Wiemy, że na dwa lata przed wydarzeniami z Watykanu zamachowiec otwarcie krytykował papieża , pisząc do tureckiej gazety, że jeśli Jan Paweł II przyjedzie z pielgrzymką do Turcji, zostanie tam zabity . Mimo gróźb papieska wizyta przebiegła bez jakichkolwiek zakłóceń.

Większość teorii tłumaczących motywy ataku odnosi się do tzw. bułgarskiego śladu . Zachodni śledczy i dziennikarze, badając sprawę, zaczęli się bowiem doszukiwać możliwych związków Ağcy z bułgarskim wywiadem i służbami bloku wschodniego , które miały być zamieszane w przygotowanie zamachu na Karola Wojtyłę. Polski papież wraz z Lechem Wałęsą byli w latach 80. traktowani jako symbole oporu wobec komunizmu . To zrodziło hipotezy, że morderstwo mogło być elementem walki z tym politycznymi, wrogimi wobec Związku Radzieckiego działaniami.

Początkowe zeznania Ağcy przybliżały śledczych do wersji zakładającej udział bułgarskiego wywiadu w zamachu. Przed sąd doprowadzono nawet kilku pracowników bułgarskiej ambasady w Rzymie, którzy mieli zlecić zamach i pomagać Turkowi w jego realizacji. Brak jednoznacznych dowodów doprowadził jednak do uniewinnienia bułgarskich oskarżonych, a kolejne, pełne sprzeczności zeznania Ağcy dodatkowo osłabiły tę wersję wydarzeń. Karol Wojtyła w trakcie swoich wystąpień otwarcie podkreślał, że nie wierzy w obecność tzw. bułgarskiego śladu.

Przebaczenie i nawrócenie

Jednym z najsłynniejszych aktów świętości, których dopuścił się Jan Paweł II, było przebaczenie człowiekowi, który kiedyś targnął się na jego życie. Do historii przeszło spotkanie ofiary z atakującym z grudnia 1983 roku . Zdjęcie wykonane podczas ich 25-minutowej rozmowy znalazło się na okładce amerykańskiego tygodnika „Time” .

Szczątkowych informacji z owianej tajemnicą rozmowy udzielił przyjaciel Wojtyły, ks. Andrzej Bardecki, który zjadł z papieżem śniadanie dzień po odwiedzinach Ağcy. Zamachowiec miał w trakcie spotkania odnosić się wielokrotnie do wydarzeń z portugalskiej Fatimy , gdzie na początku XX wieku trójce dzieci objawiła się Matka Boska, przepowiadająca przyszłość ludzkości. Niemal 35 lat później przebywający już na wolności Ağca, w rozmowie z reporterem „Superwizjera” Jackiem Tadzikiem wrócił do tamtych wydarzeń. Tłumaczył, że zamach był częścią boskiego planu, który zakładał – według trzeciej tajemnicy fatimskiej – śmierć papieża.

W kolejnych latach, podczas gdy Ağca pozostawał w więzieniu, Jan Paweł II podejmował kolejne działania w trosce o skazanego zamachowcę. W 1987 roku gościł w Watykanie matkę osadzonego, a w 2000 roku na prośbę głowy Kościoła Turek został zwolniony z włoskiego więzienia i przewieziony do ojczystego kraju, gdzie miał odbyć resztę kary. Wolność odzyskał 18 stycznia 2010 roku – po niemal trzech dekadach spędzonych za kratami.

Kim stał się Ağca po zamachu?

Wypowiedzi Ağcy w XXI wieku skupiają się w głównej mierze na jego chrześcijańskim nawróceniu . W 2009 roku zamachowiec chciał zostać ochrzczony , a jako miejsce przyjęcia pierwszego sakramentu wyznaczył sobie Watykan – miejsce, w którym kilkadziesiąt lat wcześniej wystrzelił pociski w stronę głowy Kościoła. Mehmet Ali Ağca starał się również o polskie obywatelstwo. W 2008 roku jego obrońca złożył wniosek w polskim konsulacie w Ankarze, który został jednak odrzucony przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego.

Ostatnie wydarzenia związane z mieszkającym obecnie w Turcji Ağcą dotyczą jego chęci uczestnictwa w pielgrzymce papieża Leona XIX do tureckiej miejscowości Iznik . Służby porządkowe nie dopuściły jednak Turka do uroczystości, a on sam tłumaczył swoją decyzję chęcią powitania głowy Kościoła na obchodach 1700. rocznicy Soboru Nicejskiego.

To już kolejna sytuacja, w której były zamachowiec został odsunięty od kościelnych wydarzeń. W 2014 roku mężczyzna złożył kwiaty przy grobie Jana Pawła II w Watykanie, po czym natychmiast został wydalony z Włoch.

Źródła : Dzieje.pl , Polityka , EWTNS News , WP , RMF24

Nasz autor

Olaf Kardaszewski

Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.

Pełny tekst

Spis treści :

Z góry widać, że to nie jest zwyczajne miasteczko

To muzeum prowadzi przez kuchnię, sypialnię i pokoje dzieci

Ten dom rośnie od pięciu pokoleń

Do ich domu zaglądali obcy. Tak powstało muzeum

W prowincji Grenada życie pod ziemią nie jest ani historyczną ciekawostką, ani turystyczną inscenizacją. W jaskiniowych domach nadal mieszkają całe rodziny, a niektóre z nich przekazują swoje wykute w skale wnętrza z pokolenia na pokolenie. Naturalna izolacja sprawia, że podczas andaluzyjskich upałów panuje w nich chłód, a zimą temperatura pozostaje łagodna. Agnieszka Zielińska odwiedziła mieszkańców Purulleny , którzy pokazują, jak dawna tradycja może odpowiadać na najbardziej współczesne potrzeby.

Z góry widać, że to nie jest zwyczajne miasteczko

Purullena na pierwszy rzut oka może wydawać się zwyczajnym prowincjonalnym miasteczkiem. Nieco ponad dwa tysiące mieszkańców, kilka sklepów, parę barów, a po większe zakupy trzeba jechać aż pięćdziesiąt kilometrów do Grenady . Jednak ta percepcja zmienia się, gdy spogląda się na Purullenę z lotu ptaka. Z góry widać długie rzędy brązowych zboczy gór wcinających się w głąb miasteczka – wewnątrz nich kryją się setki zamieszkanych do dziś jaskiń.

To właśnie dlatego Purullenę nazywa się „miastem jaskiniowców” . Nie znaczy to, że wszyscy żyją w grotach, ale ponad połowa mieszkańców wciąż pielęgnuje tę tradycję. Biała zabudowa pozostałych domów tworzy wyraźny kontrast z brązem skał z licznymi wejściami do grot. A w tle, daleko za miastem, połyskuje śnieg na szczytach Sierra Nevada , górującej nad całą prowincją.

Francisco mówi, że wkrótce i Picón de Jérez pokryje się odcieniami zieleni i brązu. Taki mamy klimat. Choć kiedy Francisco był nastolatkiem, to śnieg na szczycie trzytysięcznika widoczny był przez cały rok. Teraz jest koniec maja, a słupki rtęci już wskazują ponad trzydzieści stopni Celsjusza.

To muzeum prowadzi przez kuchnię, sypialnię i pokoje dzieci

Paco – bo tak na Francisca mówią bliscy – jest niskim, szczupłym brunetem po czterdziestce, który wraz z żoną prowadzi muzeum jaskiń La Inmaculada [Niepokalanej Maryi] w Purullenie. Nazwa jest nieprzypadkowa. Gdy ogłosili rodzinie i sąsiadom, że chcą otworzyć muzeum, okazało się, że przedmiotami, które najchętniej przekazywano, były obrazy Matki Boskiej . Zwłaszcza młodzi ludzie bardzo chcieli się ich pozbyć. Otwarcie muzeum było im więc trochę na rękę.

Dom i muzeum z zewnątrz przypominają zwykły budynek. Fasada nie różni się od sąsiednich budynków, a zewnętrzne ściany zdobią talerze. Wejście do muzeum oznacza przejście przez dom Paca i Maríi Ángeles . Na początku przez kuchnię i łazienkę, a później także przez pokoje ich dzieci i sypialnię. To nieprzypadkowy plan, bo aby podłączyć wodę i prąd, łazienka i kuchnia muszą znajdować się przy samej fasadzie budynku. A im dalej w głąb jaskini, tym chłodniej i ciszej.

Przez dom Paca i Maríi Ángeles w każdym tygodniu przechodzą setki turystów, bo muzeum otwarte jest praktycznie całe dnie. Często oprowadzają nawet pojedyncze osoby. Para nie wstydzi się pokazywać swojego domu , choć przy dwojgu dzieciach bywa, że turyści mogą natrafić na porozrzucane zabawki czy niepozmywane naczynia. Oboje wybuchają śmiechem, kiedy o to pytam. Porozumiewawczo wymieniają spojrzenia, ale nie chcą wchodzić w szczegóły.

Ten dom rośnie od pięciu pokoleń

Tuż za kuchnią centralnym punktem w domu jest salon, gdzie jeszcze odbiera internet i jest w miarę jasno. Białe ściany zdobią talerze, rodzinne zdjęcia i wycinki z zagranicznych gazet. Jest na przykład artykuł z niemieckiej prasy o nagrodzie za innowacyjność z 2007 roku , bo rodzina Paca, jak się okazało, stworzyła najprawdopodobniej pierwsze muzeum jaskiń w regionie. Wprawne oko turysty od razu dostrzeże tu też dwa wgłębienia na ścianie, niepasujące do reszty otoczenia. Dawniej karmiono w nich zwierzęta, ale nikt tego nie zamurował.

Zresztą do budowy domów w jaskini nie używa się żadnych materiałów budowlanych. Jaskinie drąży się w górach, a te w Purullenie w większości są z gliny. Jedynym materiałem, który wciąż stosuje się w jaskiniach, jest wapno , ale to tylko do wybielania skał. Dzięki niemu dom sprawia wrażenie jaśniejszego i czystego. Poza tym nie ma tu okien, więc nie wstawia się też drzwi między pomieszczeniami, za to wiesza zasłony, aby powietrze mogło krążyć. Surowiec, z którego zbudowana jest jaskinia, ma niwelować ryzyko trzęsienia ziemi.

Rodzina Paca żyje w jaskiniach od pięciu pokoleń . Historia zaczęła się w 1876 roku, kiedy dziadek babci Paca stworzył pierwszą izbę. Potem jaskinia przechodziła z ojca na syna, a jej wnętrze rosło wraz z kolejnymi pokoleniami. Kuto nowe pomieszczenia, przebijano przejścia, drążono całe piętra wzdłuż góry. Dziś rodzina Paca ma właściwie trzy jaskinie: jedną zamieszkaną, dwie pozostawione puste i zamienione w muzeum.

Do ich domu zaglądali obcy. Tak powstało muzeum

W tej drugiej czas zatrzymał się w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX wieku – drewniane łóżka z ciężkimi narzutami, kredens z porcelaną, telewizor z wystającą anteną. Trzecia to królestwo przedmiotów, które wyszły z użycia w okolicznych wsiach: sierpy, moździerze, gliniane dzbany, kołowrotki i lampy naftowe. Każdy przedmiot opowiada historię ludzi . Tych, którzy potrafili uczynić z jaskiń swój dom.

Historia muzeum jaskiń w Purullenie sięga dwudziestu pięciu lat. Założył je ojciec Paca, trochę z wyboru, a trochę z konieczności. Odkąd Paco pamięta, do ich domu w jaskini pukali przejezdni. Z ciekawości chcieli zajrzeć do środka i zobaczyć, w jakich warunkach się tam żyje. Z czasem wieść o „nieformalnym” muzeum przekazywano pocztą pantoflową i wizyt z roku na rok było więcej.

Paco chciał zostać stolarzem, zdobył nawet wykształcenie, ale porzucił fach i postanowił zaangażować się w rodzinne muzeum . Był rok 2002, kiedy zaczął robić kursy z zarządzania, obsługi klienta, zarządzania kryzysem, a także nauczył się języków obcych. Chciał w ten sposób przygotować się do pracy w turystyce i do prowadzenia muzeum. Mówi, że najlepsze w jego pracy jest to, że nie czuje, iż pracuje.

Fragment książki Agnieszki Zielińskiej „Gdzie słońce spędza zimę. Historie z Andaluzji”, wydanej w 2026 roku. Publikacja za zgodą autorki i wydawcy. Tytuł, lead i śródtytuły pochodzą od redakcji.

Pełny tekst

Międzynarodowy zespół naukowców, pod przewodnictwem wulkanologa Andrei Verolino z Uniwersytetu Paris-Saclay oraz Earth Observatory of Singapore, zidentyfikował 73 wcześniej nieznane, podwodne kaldery wulkaniczne . Wyniki nezrecenzowanych jeszcze badań wstępnie opublikowano 2 lipca 2026 roku, w czasopiśmie „Nature Communications Earth & Environment”. Przełomowa praca jest owocem współpracy ekspertów z instytucji w Paryżu, Singapurze, Kanadzie i Australii.

Czym są kaldery i dlaczego ich szukamy?

Kaldery to ogromne zagłębienia w kształcie kraterów , powstające w wyniku gwałtownego opróżnienia podziemnej komory magmowej w wulkanie, co prowadzi do zapadnięcia się gruntu. Choć większość aktywności wulkanicznej na Ziemi to wulkany podwodne , w przeciwieństwie do ich lądowych odpowiedników pozostawały one w dużej mierze nieodkryte . Przed opisywanym badaniem znaliśmy niespełna 30 takich obiektów . Identyfikacja podwodnych kalder ma kluczowe znaczenie dla globalnego bezpieczeństwa – część z nich może pod sobą kryć wciąż aktywne wulkany.

Przykładem ich niszczycielskiej siły była erupcja podwodnego wulkanu Hunga Tonga-Hunga Haʻapai w 2022 roku. Wytworzyła ona fale tsunami oraz ogromne ilości pary wodnej , powodując zniszczenia tysiące kilometrów dalej. Bez dokładnych map lokalizacji kalder, naukowcy nie są w stanie monitorować podwodnej aktywności wulkanicznej. Nowe odkrycie to obietnica bezpieczniejszej przyszłości.

Innowacyjne poszukiwania i „marsjańska” technologia

Główną barierą w wykrywaniu podmorskich wulkanów był dotąd brak danych batymetrycznych (głębokości i rzeźby dna) o wysokiej rozdzielczości. Aby przezwyciężyć to ograniczenie, zespół Verolino opracował hybrydowy system detekcji , który połączył:

Algorytm sztucznej inteligencji: zaadaptowano narzędzie pierwotnie stworzone do wykrywania kraterów uderzeniowych na Marsie

Globalne dane GEBCO: wykorzystano ogólnodostępną mapę General Bathymetric Chart of the Ocean, o niskiej rozdzielczości

„Ludzką” analizę: wyniki dostarczone przez algorytm były ręcznie klasyfikowane przez badaczy

Statystykę: wykorzystano metodę PCA (analizę głównych składowych) do walidacji wyników.

Algorytm początkowo wskazał aż 87 435 potencjalnych formacji . Poprzez serię filtrów i rygorystyczną inspekcję, listę tę zawężono do 78 prawdopodobnych kalder . Pięć z nich było znanych już wcześniej, co potwierdziło skuteczność przyjętej metody.

Mamy 73 „nowe” wulkany podmorskie

Nowo zidentyfikowane obiekty są niezwykle różnorodne. Znajdują się na głębokościach sięgających nawet 5 600 metrów , a ich średnice dochodzą do 20 kilometrów . 8 kalder znaleziono na grzbietach śródoceanicznych, 9 na łukach wyspowych, a aż 61 poza typowymi dla wulkanów miejscami, np. w podmorskich łańcuchach górskich.

Badacze wskazali siedem kalder o specyficznym położeniu i kształcie, sugerującym wysokie ryzyko. Powinny jak najszybciej zostać zbadane.

Czy wykryjemy więcej podwodnych wulkanów?

Testy wykazały, że nowy system ma trudności z wykrywaniem kalder o kształcie odbiegającym od okręgu , co mogło doprowadzić do pominięcia niektórych obiektów. Co ważne, badanie nie wykryło, czy nowe wulkany są aktywne. Naukowcy ostrzegają jednak, że nawet te uznawane za wygasłe, mogą po cichu napełniać się magmą i uaktywnić się w przyszłości.

Autorzy podkreślają, że ich badanie to dopiero początek. W miarę pojawiania się danych o wyższej rozdzielczości, baza ta będzie mogła być uzupełniana, co znacząco poprawi globalne bezpieczeństwo wulkaniczne. Projekt otrzymał wsparcie finansowe m.in. od Ministerstwa Edukacji Singapuru oraz AXA Research Fund.

Źródło: Nature , Science Alert

Nasza autorka

Magdalena Rudzka

Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.