FlashFeed

Pełny tekst

Do zrozumienia prawdziwej historii Vaiany musimy najpierw poznać fenomen, który historycy i archeolodzy nazywają „Wielką Pauzą”. Około 3000 lat temu przodkowie współczesnych Polinezyjczyków dotarli na wyspy Tonga i Samoa. I nagle, z niewyjaśnionych dotąd przyczyn, ich oceaniczna ekspansja całkowicie się zatrzymała . Przez kolejne 1700 lat żaden statek nie popłynął dalej na wschód.

Aż nagle, w okolicach lat 900–1050 n.e., nastąpiła potężna eksplozja migracyjna. W ciągu zaledwie 250 lat ci genialni nawigatorzy skolonizowali wszystkie archipelagi południowego Pacyfiku , w tym Tahiti, Hawaje, a nawet dotarli do wybrzeży obu Ameryk. Była to największa morska migracja w historii ludzkości . Co wybudziło ich z trwającego ponad półtora tysiąclecia letargu? Zespół badaczy z uniwersytetów w Southampton i Wschodniej Anglii postanowił poszukać odpowiedzi. Nie wpatrywali się jednak w gwiazdy, lecz... w błoto.

Prawda ukryta w przedwiecznym mule

W badaniach opublikowanych na łamach „Journal of Pacific Archaeology” czytamy o nowej historii Pacyfiku. Naukowcy pobrali próbki rdzeniowe z głębokich osadów dennych jezior i bagien na wyspach Samoa, Tonga, a także w Polinezji Francuskiej. Zamiast szukać starożytnych artefaktów i wszystkiego co „błyszczy”, wzięli pod lupę biochemiczne skamieniałości słodkowodnych alg i liści .

Przełomowe okazały się izotopy wodoru . Ich proporcje w pradawnych opadach deszczu (tzw. stosunek izotopów ciężkich do lekkich) działają jak prehistoryczny deszczomierz. Analiza geochemiczna przyniosła jednoznaczne wnioski – koniec „Wielkiej Pauzy” w historii Polinezyjczyków zbiegł się w czasie z najpotężniejszą suszą, jaka nawiedziła ten region od dwóch tysięcy lat .

Oceaniczna wędrówka w poszukiwaniu deszczu

Za pomocą zaawansowanego modelowania klimatycznego badacze zrekonstruowali warunki panujące na Pacyfiku tysiąc lat temu. Zmiany temperatury powierzchni oceanu sprawiły, że potężny pas deszczowy przesunął się drastycznie na wschód . Ziemie Tonga i Samoa zaczęły wysychać , podczas gdy niezamieszkane wschodnie wyspy stały się niezwykle wilgotne i zielone.

Brak deszczu oznaczał drastyczny kryzys zasobów słodkiej wody oraz załamanie się produkcji żywności. Jeśli dodamy do tego rosnącą populację, jasnym staje się, dlaczego ci wyspecjalizowani w żeglarstwie ludzie musieli podjąć dramatyczną decyzję o opuszczeniu swoich domów .

Technologiczny przełom na Pacyfiku. Nowy typ łódki pozwolił pokonać wiatr

Sama presja klimatyczna to jednak nie wszystko. Aby popłynąć na wschód, Polinezyjczycy musieli pokonać wiatry, które w tym regionie wieją z reguły z przeciwnego kierunku . Prof. David Sear z Uniwersytetu w Southampton zwraca uwagę, że podczas „Wielkiej Pauzy” wyspiarze dokonali rewolucji technologicznej.

Przebudowali swoje kanoe, tworząc kadłuby w kształcie litery „V” oraz udoskonalili ożaglowanie i narzędzia . Dzięki temu nauczyli się żeglować niemal pod wiatr , co otworzyło im drogę do nowych, wilgotnych lądów.

To historia prawdziwych, cierpiących ludzi – rodziców, dziadków, braci i sióstr

Kiedy więc podczas kinowego seansu spojrzymy na zmagania filmowej Vaiany, warto pomyśleć o prawdziwych ludziach stojących za tym mitem. To nie byli nieustraszeni poszukiwacze przygód, lecz zdesperowani rodzice patrzący na wysychające studnie i jałową ziemię. Zapakowanie całego dobytku i rodzin na małe, drewniane łodzie, by popłynąć w ciemność oceanu , wymagało niewyobrażalnej wręcz odwagi . Prawdziwa historia podboju Pacyfiku przypomina nam, że największe odkrycia ludzkości często rodziły się nie z żądzy chwały, ale z prostej, ludzkiej woli przetrwania .

Dzięki tej historii jeszcze bardziej wzruszają słowa piosenki z filmu. Vaiana śpiewa, że: „Daleko stąd, marzenia są” . Teraz rozumiemy, że tymi marzeniami było po prostu przeżycie .

View oEmbed on the source website

Źródło: Journal of Pacific Archeology , University of Southampton

Nasz autor

Jonasz Przybył

Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.