FlashFeed

Pełny tekst

Na wiele stuleci przed pojawieniem się nowokainy, elektrycznych wierteł i zdjęć rentgenowskich, starożytni Majowie mogli wypełniać ubytki w zębach za pomocą jadeitowych inkrustacji .

Jadeitowe zęby Majów

Zęby zdobione jadeitem, „złotem głupców” (pirytem) oraz innymi materiałami od dziesięcioleci odnajdywano na stanowiskach archeologicznych Majów. Majowie wycinali w zębach niewielkie otwory i osadzali w nich kamienie, a ozdoby te pełniły funkcję estetyczną. Nowa analiza trzonowca z jadeitową inkrustacją dostarcza jednych z najmocniejszych jak dotąd dowodów na to, że Majowie nie tylko zdobili zęby dekoracyjnymi „grillzami” ze względów modowych czy rytualnych – mogli również robić to, by łagodzić ból i dolegliwości .

– Ten ubytek jest po prostu idealny – mówi dr Elma Vega-Lizama, antropolożka stomatologiczna z Autonomicznego Uniwersytetu Jukatanu w Meksyku i współautorka nowych badań. – To naprawdę dobrze przeprowadzony zabieg – staranny i czysty. To precyzyjne umiejscowienie stanowi część argumentacji zespołu, opublikowanej w czasopiśmie „Journal of Archaeological Science: Reports”, według której Majowie byli znacznie bardziej biegli w stomatologii , niż wcześniej przypuszczano.

Skąd pochodzi ząb z jadeitową inkrustacją?

Ząb pochodzi z jednej z największych na świecie kolekcji zębów Majów, przechowywanej w Muzeum Popol Vuh na Uniwersytecie Francisca Marroquína w Gwatemali. Trzonowiec został podarowany pierwszemu autorowi badania, Estuardowi Mata-Castillo, dentyście z Uniwersytetu Francisca Marroquína w Gwatemali. Jego wcześniejsze pochodzenie nie jest jasne. Autorzy przypuszczają, że pochodzi z okolic dzisiejszego miasta Gwatemala – najprawdopodobniej z ruin Kaminaljuyu, miasta Majów zamieszkiwanego od około 1500 r. p.n.e. do 900 r. n.e. , którego większość znajduje się dziś pod współczesną metropolią. Pobranie próbki zęba do testów molekularnych doprowadziłoby do jego uszkodzenia, jednak autorzy uważają, że pochodzi on z okresu klasycznego , czyli z lat 250–900 n.e., kiedy Kaminaljuyu znajdowało się u szczytu swojej regionalnej potęgi.

Większość zębów z tego typu dekoracjami pochodzi właśnie z owego „złotego wieku”. W każdym przypadku trudno jednoznacznie stwierdzić, dlaczego Majowie modyfikowali swoje uzębienie. Jednak fakt, że większość inkrustacji pojawia się na lepiej widocznych zębach przednich, skłonił wielu badaczy do łączenia tych zmian z rytuałami, modą lub połączeniem obu tych czynników.

Pewną rolę mógł również odgrywać status społeczny . – Badacze znajdowali inkrustacje w zębach Majów z okresu klasycznego zarówno u osób bogatych, jak i ubogich, ale z pewnością są one częstsze u przedstawicieli wyższych warstw społecznych – zauważa dr Marco Ramírez-Salomón, ortodonta z Autonomicznego Uniwersytetu Jukatanu. Niektóre osoby o wysokim statusie miały w ustach nawet osiem inkrustacji o różnych kształtach i kolorach. – Były one bardziej okazałe – mówi.

Starożytne wypełnienia mogły działać jak plomby

Większość inkrustacji wykonano z jadeitu, lecz niektóre zrobiono z pirytu – minerału powszechnie nazywanego „złotem głupców” . W innych zębach brakuje kamieni. Zamiast nich znajduje się czarny cement , zwykle używany do mocowania ozdób. Składniki tego spoiwa sugerują, że w praktykach stomatologicznych Majów mogło chodzić o coś więcej niż tylko estetykę i przepych . We wcześniejszej analizie dr Marco Ramírez-Salomón i dr Elma Vega-Lizama wraz z zespołem odkryli w tych uszczelniaczach ślady fosforanów, wapnia, olejów roślinnych pochodzących m.in. z kwiatów, a niekiedy także bitumu .

– Niektóre z tych uszczelniaczy są lepsze od materiałów stosowanych we współczesnych plombach dentystycznych – twierdzi dr Marco Ramírez-Salomón. Wskazuje, że współczesne wypełnienia potrafią wypaść jeszcze za życia pacjenta, podczas gdy opisywane inkrustacje przetrwały próbę czasu, utrzymując się przez stulecia, a nawet ponad tysiąclecie po śmierci danej osoby.

– Uszczelniacze te prawdopodobnie miały również właściwości antyseptyczne – dodaje dr Marco Ramírez-Salomón. Zespół odkrył mniej śladów wtórnych uszkodzeń próchnicowych wokół tych inkrustacji oraz ogólnie mniejszą częstotliwość występowania próchnicy w zębach osób z inkrustacjami w porównaniu z uzębieniem Majów z okresu klasycznego, którzy ich nie mieli.

Dlaczego Majowie modyfikowali ząb, którego nie było widać?

Wszystkie odkryte do tej pory zęby Majów inkrustowane klejnotami były zębami przednimi. Ten nowy przypadek jest jednak wyjątkowy, ponieważ stanowi jedyny znany dotychczas badaczom przykład zmodyfikowanego zęba trzonowego .

– Położenie tego tylnego zęba przemawia za tym, że zabieg nie służył wyłącznie modzie czy podkreśleniu statusu , zwłaszcza ze względu na brak jego widoczności – zauważa dr Roger Foreshaw, badacz starożytnej stomatologii egipskiej z Uniwersytetu w Manchesterze w Wielkiej Brytanii. – Niemniej brak widoczności niekoniecznie wyklucza znaczenie symboliczne lub rytualne – dodaje. – Przedmioty, które nie są łatwo widoczne dla innych, wciąż mogą mieć osobiste, społeczne lub religijne znaczenie dla danej osoby.

Dr Roger Foreshaw twierdzi, że teoria, według której inkrustacja w zębie trzonowym miała służyć zdrowiu lub uśmierzeniu bólu, jest „prawdopodobna”, ale nie została jednoznacznie udowodniona. – Ten nietypowy okaz otwiera możliwość, że niektóre interwencje stomatologiczne Majów mogły wykraczać poza dekoracyjne modyfikacje, z których są oni najbardziej znani – podsumowuje.

Precyzja zabiegu zaskoczyła badaczy

– Starożytny specjalista, który umieścił jadeit w zębie trzonowym, przeprowadził ten zabieg za życia pacjenta – mówi dr Elma Vega-Lizama. Wykorzystując trójwymiarowe obrazowanie tomograficzne, zespół badawczy zajrzał do wnętrza zęba, a inkrustacja wykazała ślady kalcyfikacji , czyli wapnienia, powstałe już po jej osadzeniu. Autorzy przekonująco dowodzą, że inkrustacja została wprowadzona za życia, opierając się na dowodach w postaci zwapnienia miazgi . Biorąc pod uwagę stopień rozwoju zęba, dr Elma Vega-Lizama wraz z zespołem przypuszczają, że osoba ta była prawdopodobnie starszym nastolatkiem i żyła jeszcze od 5 do 10 lat po wykonaniu zabiegu .

Dalsza analiza przy użyciu mikroskopu elektronowego ujawniła stopień precyzji, jakim wykazał się dentysta Majów. Na trzonowcu widoczne są zaokrąglone ślady świadczące o użyciu pewnego rodzaju prymitywnego wiertła . Dr Marco Ramírez-Salomón wciąż nie jest pewien, jak Majowie przeprowadzali takie zabiegi – archeolodzy nigdy nie znaleźli podobnego narzędzia podczas wykopalisk, choć biorąc pod uwagę, jak delikatne musiało ono być, nie jest to zaskakujące.

Dokładność wykonania wielu inkrustacji sugeruje również kunszt porównywalny ze skomplikowaną pracą jubilerską. – Niektóre z tych wkładów są tak precyzyjne, że podczas umieszczania ich w zębie można usłyszeć charakterystyczne kliknięcie – mówi. Ostatecznie, jak zauważają zarówno autorzy badania, jak i Foreshaw, ząb ten jest jedyny w swoim rodzaju, a jego pochodzenie pozostaje niepewne. – Jako taki okaz ten stawia interesujące pytania, ale sam w sobie nie uzasadnia wyciągania daleko idących wniosków na temat praktyk stomatologicznych Majów – ocenia Foreshaw. Niemniej odkrycie to sugeruje, że starożytni Majowie mogli mieć do kogo zwrócić się po pomoc, by ratować swoje zęby .

Źródło: National Geographic

Pełny tekst

Teraz obserwujemy drugą falę popularności K-Beauty . Choć początkowo koreańska pielęgnacja kojarzyła się z przystępnym podejściem do kosmetyków, nowa generacja koreańskich marek skupia się już zdecydowanie na zaawansowanych formułach, sięgając po składniki, o których jest głośno — takie jak PDRN, kwas azelainowy czy NAD+ — zanim jeszcze trafią do głównego nurtu.

Jest jedna marka, która moim zdaniem robi to najlepiej. Haruharu Wonder to już stały punkt na pielęgnacyjnej mapie Seulu, a teraz zyskuje popularność m.in. w Wielkiej Brytanii i Polsce dzięki konkretnym, skutecznym formułom, które łączą nowoczesne składniki z naprawdę przystępną ceną.

Cała filozofia marki opiera się na wzmacnianiu bariery hydrolipidowej skóry. Produkty mają przynosić widoczną poprawę kondycji cery — pomagać ograniczać niedoskonałości, przebarwienia i nierówną teksturę — jednocześnie szanując delikatną, zewnętrzną warstwę skóry. Krótko mówiąc, chodzi o ostrożne podejście: stosowanie składników, które uzupełniają niedobory i wzmacniają skórę, zamiast agresywnie ją złuszczać czy naruszać.

Testuję produkty tej marki od kilku tygodni i muszę przyznać, że jestem mile zaskoczona. Choć fotogeniczne butelki i poetyckie nazwy produktów nie do końca pasują do mojego zamiłowania do poważnej, „naukowej” pielęgnacji, same formuły zdecydowanie przeczą pierwszemu wrażeniu, jakie robi ich ładne opakowanie. Jak to prawie mówi przysłowie: nie oceniaj serum po butelce.

View Burdaffi on the source website

Linia Black Rice i serum Rose PDRN – co warto wypróbować?

Linia Black Rice to ta, która podbija media społecznościowe, i rzeczywiście jest świetnym punktem wyjścia. Probiotic Barrier Essence dostaje ode mnie najwyższą ocenę: to jeden z tych sprytnych, wielozadaniowych produktów, które jednocześnie nawilżają, koją i wzmacniają skórę, nie zostawiając lepkiej ani klejącej warstwy. W skrócie: to szybka droga do efektu promiennej, „szklanej skóry”, z którego słyną kosmetyki K-Beauty. Podobnie krem nawilżający z tej samej linii sprawdzi się u bardzo wielu osób w te upalne dni: dzięki probiotykom, ceramidom i fermentowanemu czarnemu ryżowi koi podrażnioną skórę i przywraca jej sprężystość, nie zapychając porów ani nie dodając jej niechcianego połysku.

Jest jednak jeden konkretny produkt Haruharu Wonder, do którego wypróbowania namawiam w tym tygodniu wszystkich w redakcji: nowo wprowadzone serum Rose PDRN, dostępne w dwóch wersjach — ujędrniającej i kojącej. To właśnie tę drugą nakładam hojnie od momentu, gdy temperatura przekroczyła 30 stopni, a moje policzki skłonne do trądziku różowatego przybrały trwały, rdzawoczerwony odcień. To niezwykle lekkie, mleczne serum obiecuje wyraźne złagodzenie zaczerwienień, poparte imponującymi wynikami badań klinicznych — i uwierzcie mi: naprawdę działa.

Podejrzewam, że dużą część pracy wykonuje tu kwas azelainowy. Ten kojący kwas — nie jest to kwas złuszczający, taki jak glikolowy — świetnie radzi sobie ze zmniejszaniem stanu zapalnego stojącego za zaostrzeniami trądziku różowatego i trądziku pospolitego. W składzie znajdują się też adenozyna i cica, czyli dwa znakomite składniki wspierające wyciszenie skóry. Niacynamid pomaga regulować produkcję sebum, a PDRN pozyskiwany z róż odżywia komórki skóry, wspierając jej regenerację i odnowę.

Zazwyczaj serum tak starannie opracowane i zawierające tak wiele składników wspierających kondycję skóry kosztowałoby znacznie więcej. I tu dochodzimy do najlepszej części: mój nowy sprzymierzeniec w walce z zaczerwienieniami kosztuje mniej niż 20 funtów. Co więcej, jeśli kupicie go dziś na Amazonie, zapłacicie tylko 13,30 funta. Moja rada? Wypróbujcie całą kolekcję.

Tekst w oryginale ukazał się w ELLE.Uk

Pełny tekst

Spis treści:

Geograficzne ramy Tuwy

Od dynastii Qing do aneksji radzieckiej

Kultura Tuwy

Atrakcje turystyczne i dziedzictwo archeologiczne

Z perspektywy poszukiwaczy autentyczności i nienaruszonej przyrody, Republika Tuwy jest regionem o ogromnym potencjale. Nie można jednak zapomnieć, że to niezwykłe miejsce, od zawsze tkwiące w izolacji geograficznej, zmaga się z poważnymi problemami. Ubóstwo, izolacja transportowa czy odpływ ludności – to tylko niektóre z nich. Tuwa pozostaje jednak miejscem, gdzie w ciszy stepu wciąż można poczuć ducha dawnych koczowników, co czyni ją jednym z najbardziej fascynujących punktów na mapie współczesnego świata.

Geograficzne ramy Tuwy

Tuwa zajmuje obszar około 170 427 kilometrów kwadratowych . Jej terytorium jest więc porównywalne pod względem wielkości z Tunezją. Granice republiki mają w przeważającej mierze charakter naturalny, wyznaczony przez wysokie łańcuchy Sajanów i gór Tannu-Oła, które historycznie pełniły rolę barier chroniących lokalną ludność przed wpływami zewnętrznymi, ale jednocześnie utrudniały rozwój nowoczesnej infrastruktury. Region graniczy z mongolskimi prowincjami Bayan-Ölgii, Khövsgöl, Uvs i Zavkhan na południu, tworząc międzynarodową granicę o długości 1305 kilometrów. Wewnątrz Federacji Rosyjskiej Tuwa sąsiaduje z Republiką Ałtaju, Buriacją, Chakasją, Krajem Krasnojarskim i Republiką Buriacji.

Krajobraz Tuwy jest w większości górzysty , co determinuje niemal każdy aspekt życia w republice: od klimatu, po sposoby gospodarowania ziemią. Najwyższym punktem regionu jest masyw Mongun-Tajga, osiągający wysokość 3970 metrów n.p.m. Systemy górskie Sajanów Zachodnich i Wschodnich dominują na północy, podczas gdy na południu rozciąga się pasmo Tannu-Oła. Pomiędzy tymi łańcuchami znajdują się rozległe kotliny, które są siedliskiem unikatowej flory i fauny.

Węzeł hydrologiczny Tuwy jest jednym z najważniejszych w Azji. To właśnie tam, w Kyzyle, stolicy republiki, zbiegają się rzeki Bij-Chiem (Wielki Jenisej) i Kaa-Chiem (Mały Jenisej), dając początek Jenisejowi , jednej z najdłuższych rzek świata.

Od dynastii Qing do aneksji radzieckiej

Region ten od starożytności był kontrolowany przez koczownicze imperia , takie jak Xiongnu (209 p.n.e. – 93 n.e.), państwo Xianbei, a później kaganaty ludów tureckich i Kirgizów Jenisejskich. W XIII wieku Tuwa została włączona do Imperium Mongolskiego Czyngis-chana , co na trwałe odcisnęło piętno na strukturze społecznej i kulturze ludności urianchajskiej.

Panowanie mandżurskie i rosyjski protektorat

Od 1758 roku, po upadku Chanatu Dżungarskiego, Tuwa przeszła pod władzę mandżurskiej dynastii Qing jako region Tannu Urianchaj. W kontekście administracyjnym podlegała Mongolii Zewnętrznej, a jej mieszkańcy musieli płacić daninę cesarzowi w Pekinie. Jednak w XIX wieku, wraz z osłabieniem Chin i ekspansją Imperium Rosyjskieg o na Syberię, rosyjscy kupcy i osadnicy zaczęli przenikać przez Sajany, budując pierwsze osady w dolinie Jeniseju.

Rewolucja Xinhai w Chinach (1911) doprowadziła do upadku dynastii Qing i ogłoszenia niepodległości przez Mongolię. Także w Tuwie powstały ruchy separatystyczne. Jedne dążyły do zjednoczenia z Mongolią, inne do niepodległości, jeszcze inne szukały ochrony u cara. Ostatecznie w 1914 roku Mikołaj II ogłosił ustanowienie rosyjskiego protektoratu nad regionem , nadając mu nazwę Kraj Urianchajski. W tym czasie założono osadę Biełocarsk (dzisiejszy Kyzyl) , która miała stać się centrum administracyjnym rosyjskiej władzy.

Niepodległa Tannu-Tuwa

Upadek caratu i rosyjska wojna domowa pogrążyły Tuwę w chaosie. Region był okupowany kolejno przez wojska „białych Rosjan”, oddziały chińskie i mongolskie, aż do ostatecznego zwycięstwa bolszewików. 14 sierpnia 1921 roku, przy wsparciu Rosji Radzieckiej, proklamowano niepodległość Tuwińskiej Republiki Ludowej (Tannu-Tuwa) .

Okres ten był czasem gwałtownych przemian. Pierwszy lider republiki, Donduk Kuular, próbował stworzyć państwo oparte na wartościach buddyjskich i tradycjach narodowych, co nie spotkało się z aprobatą ze strony Stalina .

W 1929 roku Moskwa zainspirowała pucz, w wyniku którego władzę przejęła grupa młodych tuwińskich komunistów . Kluczową rolę odegrał Salczak Toka, który z pozycji sekretarza generalnego Tuwińskiej Ludowej Partii Rewolucyjnej zarządzał krajem twardą ręką aż do lat 70. XX wieku.

Tuwa w tym okresie była formalnie suwerennym państwem – emitowała własną walutę, miała własną armię i wydawała unikatowe, trójkątne i rombowe, znaczki pocztowe. W praktyce pozostawała jednak satelitą ZSRR .

Wejście w skład ZSRR i czasy współczesne

W 1944 roku, w obliczu zbliżającego się końca II wojny światowej, w której Tuwa brała czynny udział po stronie aliantów, parlament republiki zwrócił się z prośbą o przyjęcie w skład Związku Radzieckiego . 11 października 1944 roku prośba została spełniona, a Tuwa stała się obwodem autonomicznym w ramach Rosyjskiej FSRR . Decyzja ta do dziś budzi kontrowersje, gdyż odbyła się bez przeprowadzenia referendum.

Po rozpadzie ZSRR w 1991 roku Tuwa stała się republiką wchodzącą w skład Federacji Rosyjskiej . W latach 90. w regionie dochodziło do napięć na tle etnicznym i silnych ruchów niepodległościowych. Jednak ostatecznie zwyciężyła opcja pozostania w strukturach Rosji przy zachowaniu szerokiej autonomii kulturowej.

Kultura Tuwy

Najbardziej rozpoznawalnym elementem kultury tuwińskiej jest bez wątpienia chöömej (khoomei) – sztuka śpiewu gardłowego . Jest to technika, w której jeden wykonawca wydobywa jednocześnie dwa lub więcej tonów, tworząc nad niskim, burdonowym dźwiękiem podstawowym wysoką, fletową melodię alikwotową.

Równie specyficzne są instrumenty towarzyszące śpiewowi. Najważniejszym jest igil – dwustrunowe gęśle zakończone wyrzeźbioną głową konia, na których gra się smyczkiem.

Szamanizm i buddyzm tybetański

Tuwa jest miejscem, gdzie dwie wielkie tradycje duchowe współistnieją w pełnej symbiozie. Szamanizm , będący pierwotnym systemem wierzeń ludów Syberii, opiera się na kulcie duchów natury i przodków. Szamani pełnią rolę pośredników między ludźmi a duchami, zajmując się leczeniem, wróżeniem i odprawianiem rytuałów ochronnych.

Buddyzm tybetański (szkoła Gelug) dotarł do Tuwy z Mongolii w XVIII wieku i stał się dominującą religią zinstytucjonalizowaną. Choć w czasach radzieckich klasztory zostały zniszczone, a lamowie represjonowani, po 1990 roku nastąpiło gwałtowne odrodzenie wiary.

Atrakcje turystyczne i dziedzictwo archeologiczne

Tuwa nie należy do łatwo dostępnych miejsc. Warto jednak podjąć trud, bo republika ta oferuje doświadczenia, których nie sposób znaleźć w innych częściach Rosji.

Kyzyl

Choć stolica Tuwy cechuje się typowo radziecką zabudową, kryje w sobie kilka niezwykłych miejsc. Na nabrzeżu Jeniseju stoi majestatyczny obelisk „Centrum Azji” . Choć dokładny środek kontynentu jest kwestią sporów geograficznych, to właśnie tam postawiono w 2014 roku nowy, bogato zdobiony monument autorstwa Dasziego Namdakowa, przedstawiający trzy lwy trzymające kulę ziemską, zwieńczoną iglicą ze słonecznym jeleniem.

Największą dumą miasta jest Muzeum Narodowe im. Ałdan-Maadyr . W jego pilnie strzeżonym skarbcu spoczywa słynne „ złoto Scytów ” z kurhanu Arżan-2. Kolekcja ta zawiera tysiące misternie wykonanych złotych przedmiotów, w tym nakrycia głowy, biżuterię i ozdoby ubrań, które dowodzą, że już 2700 lat temu na tych terenach istniało wysoko rozwinięte społeczeństwo koczownicze.

Dolina Królów i jezioro Azas

W dolinie rzeki Uyuk znajduje się tzw. tuwińska Dolina Królów , gdzie wzdłuż stepów ciągną się łańcuchy potężnych kurhanów. Wykopaliska w kurhanach Arżan-1 i Arżan-2 wniosły istotny wkład do światowej archeologii, przesuwając kolebkę kultury scytyjskiej daleko na wschód.

Dla miłośników natury obowiązkowym punktem jest jezioro Azas w północno-wschodniej części republiki (rejon Todża). Jest to jedno z najczystszych jezior Syberii, otoczone dziewiczą tajgą, gdzie latem zakwitają białe lilie wodne. To również kraina tuwińskich hodowców reniferów – Todżynów.

Nasz autor

Artur Białek

Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.

Pełny tekst

W tym artykule:

„Śmierć i wiosna”, Mercè Rodoreda

„El compromiso”, Audrey Magee

„Szklane dni”, Nicoletta Verna

„Inventario de lo que queda cuando el bosque arde”, Michele Ruol

Każda czytelniczka i każdy czytelnim dobrze to znają: z książkami bywa różnie. Czasem jedna po drugiej trafiają w nasze i właściwie nic w nas nie poruszają. Umilają wieczór (albo i tego nie robią) po czym znikają z pamięci niemal natychmiast. A potem nagle przychodzi taki moment, kiedy każda kolejna lektura okazuje się dobra, wciągająca, pięknie napisana i sprawia, że zostajemy na kanapie do późnej nocy, obiecując sobie: „jeszcze tylko jeden rozdział”. Tak właśnie wyglądał mój czerwiec. Większość z dwunastu książek, które przeczytałam, była naprawdę udana, interesująca, literacko dopracowana i oparta na świeżych pomysłach.

Wybór czterech najlepszych tytułów nie był łatwy. W moim prywatnym zestawieniu mogłyby się znaleźć także inne znakomite książki, między innymi „Yesteryear” Caro Claire Burke, „Un hermoso día” Mollie Panter-Downes czy „Toni” Rumeny Buzarovskiej. Tym razem jednak mogę wskazać tylko cztery. Oto moje najlepsze lektury miesiąca, które umilą wam letnie wieczory.

„Śmierć i wiosna”, Mercè Rodoreda

To nie jest powieść , którą czyta się lekko. „Śmierć i wiosna” Mercè Rodoredy to książka surrealistyczna, hipnotyczna i niepokojąca, pełna piękna, ale też bólu. Przenosi nas do wioski rządzącej się okrutnym prawem: wszelkie pragnienie musi zostać zniszczone, a mieszkańcy żyją w cieniu zagrożenia ze strony tych, których nigdy nawet nie widzieli.

W tym dusznym, przerażającym świecie, w którym śmierć zaczyna jawić się jako forma wyzwolenia, czternastoletni chłopiec odważa się złamać obowiązujące zasady. Rodoreda przez całe życie wielokrotnie wracała do tej powieści i przepisywała ją na nowo. Najnowsze wydanie przygotowane przez Club Editor ukazało się z okładką i posłowiem Davida Uclésa, wielkiego wielbiciela twórczości tej niezapomnianej katalońskiej autorki. Mała rada: choć posłowie znajduje się na końcu, warto przeczytać je wcześniej. Pozwala wejść w tę opowieść z pewnym kluczem. To książka mocna, olśniewająca i głęboko przejmująca.

„El compromiso”, Audrey Magee

Audrey Magee już w 2024 roku, po ukazaniu się „Kolonii”, stała się dla mnie jedną z autorek, po które sięgam bez wahania. Dlatego po jej nową powieść, „El compromiso”, wydaną, podobnie jak poprzednia, przez Sexto Piso, sięgnęłam od razu. I cóż to jest za książka: fascynująca, dojrzała, wciągająca od pierwszych stron.

Przeczytałam ją w dwa dni. Akcja przenosi nas do Niemiec roku 1941. Peter, niemiecki żołnierz, szuka sposobu, by choć na chwilę oddalić się od frontu. Katherine, córka rodziny sympatyzującej z nazizmem, liczy na bezpieczeństwo, jakie może dać jej renta wdowia. Za pośrednictwem agencji matrymonialnej zawierają małżeństwo na odległość.

Kiedy w końcu się poznają, dzieje się coś nieoczekiwanego: naprawdę przypadają sobie do gustu i zakochują się w sobie. Potem jednak wojna rozdziela ich doświadczenia. On walczy o przetrwanie w najtrudniejszych warunkach, myśląc o żonie. Ona, z Berlina, rozumie to przetrwanie zupełnie inaczej. To powieść o miłości , wojnie, kalkulacji i moralnych pęknięciach, które zostają w człowieku na długo.

„Szklane dni”, Nicoletta Verna

To kolejna powieść osadzona w realiach II wojny światowej. Ale jeśli książka Audrey Magee jest trudna, ta jest jeszcze bardziej bezlitosna, chwilami wstrząsająca, mroczna, niemal duszna. I właśnie taka powinna być, bo faszyzmu nie należy upiększać ani wygładzać. Nicoletta Verna sięga po realizm magiczny i czarny humor, by złagodzić emocjonalny cios, jaki zadają „Szklane dni”. To jedna z tych książek, które trudno odłożyć, nawet kiedy bolą.

Jej bohaterką jest Redenta - ujmująca, ufna, niemal rozbrajająco niewinna kobieta, która wciąż wierzy ludziom. Ufa najlepszemu przyjacielowi, ufa światu, a w końcu zostaje żoną Szkła, faszystowskiego dostojnika, za którego wychodzi bez prawdziwej zgody. Jej historia splata się z losem Iris, partyzantki związanej z oddziałem legendarnego komendanta Diaza.

„Szklane dni” zdobyły w 2025 roku Nagrodę Literacką Unii Europejskiej, wyprzedzając między innymi „La península de las casas vacías” Davida Uclésa. To powieść piękna, okrutna i nie do zapomnienia.

„Inventario de lo que queda cuando el bosque arde”, Michele Ruol

Już od pierwszych stron wiedziałam, że trzymam w rękach literacki skarb. „Inventario de lo que queda cuando el bosque arde” Michelego Ruola, finalisty Nagrody Stregi, najważniejszego włoskiego wyróżnienia literackiego, to jedna z tych książek, które trafiają nie tylko do zestawień najlepszych lektur miesiąca, ale i całego roku.

To powieść prosta, oszczędna, świetnie napisana i wolna od efekciarstwa. A jednocześnie mierzy się z tematem najboleśniejszym z możliwych: śmiercią dzieci i tym, jak taka strata na zawsze zmienia życie rodziców.

Choć dzieci już nie ma, ich obecność nadal trwa - w przedmiotach pozostawionych w domu, w śladach codzienności, w rzeczach, które nagle stają się nośnikami pamięci. Autor wymienia 99 takich przedmiotów i poprzez nie opowiada historię rodziny: każdego z jej członków, ich więzi, napięć, czułości i ran.

Artykuł oryginalnie pojawił się na ELLE.com/es