FlashFeed

Analogowy habitat księżycowo-marsjański LunAres (połączenie słów Luna – Księżyc i Ares – Mars) to jedno z ciekawszych miejsc na kosmicznej mapie Polski. Prowadzone są tam regularnie badania mające pomóc tworzyć procedury funkcjonowania w ekstremalnych warunkach. Dzięki odpowiedniej architekturze, możliwości całkowitego odcięcia załogantów od świata zewnętrznego oraz pracy z psychologami, można tam przewidzieć problemy, jakie mogą czekać ludzi na długich misjach kosmicznych. Przewidzieć i rozwiązać je, zanim w ogóle nastąpią.Wokół Księżyca– Historia LunaAresa rozpoczęła się w 2015 roku, kiedy nasz zespół Space is More – połowicznie studencki, połowicznie już nie – brał udział w dużych konkursach z zakresu architektury kosmicznej. Wygraliśmy konkurs ESA Moon Challenge na Europejskim Uniwersytecie Kosmicznym, który dotyczył architektury misji księżycowej. Wówczas zaprojektowaliśmy naszą wizję stacji lunarnej Gateway – opowiada dr Leszek Orzechowski, architekt i inicjator projektu.Wygrana przyczyniła się pomysłu stworzenia w Polsce habitatu analogowego jako przygotowania do instalacji Luna – miejsca do symulowania załogowych spacerów księżycowych, opracowywanego przez Niemiecką Agencją Kosmiczną (DLR) wraz z Euorpejską Agencją Kosmiczną (ESA). – Początkowo chcieliśmy się po prostu przygotować do konkursu. Jako architekci chcieliśmy zrozumieć użytkownika, czyli człowieka funkcjonującego w długotrwałej izolacji. Po zbudowaniu habitatu okazało się, że to świetne narzędzie również dla lekarzy, psychologów i inżynierów do testowania swoich rozwiązań. Projekt sfinansowała firma Space Garden, z którą współpracujemy do dzisiaj – mówi Leszek Orzechowski.Psychologia ekstremalna– LunAres jest habitatem analogowym, którego głównym celem jest możliwie wierne odtwarzanie izolacji oraz specyficznych warunków społecznych charakterystycznych dla misji kosmicznych. Dlatego psychologia i badania z obszaru human studies są tam w pełni uzasadnione. Przez kilka lat koordynowałam w LunAresie projekt dotyczący zmian dobrostanu psychicznego, adaptacji do izolacji, efektywności pracy oraz dynamiki grupy. Oczywiście w LunAresie swoje miejsce znajdują także lekarze, dentyści, specjaliści od aktywności fizycznej i wielu innych dziedzin. Eksploracja kosmosu wymaga interdyscyplinarnego podejścia – mówi dr Agnieszka Skorupa z Uniwersytetu Śląskiego. Stacja składa się z dwóch głównych stref: habitatu oraz izolowanego terenu EVA o powierzchni 250 m², przeznaczonego do symulacji planetarnych spacerów pozapojazdowych. Obie części połączone są śluzą powietrzną, co umożliwia prowadzenie realistycznych scenariuszy misji.Sam habitat tworzą moduły mieszkalne, badawcze i operacyjne, w tym sypialnie, kuchnia, siłownia, moduł sanitarny, biolab do eksperymentów biologicznych i upraw hydroponicznych, warsztat z drukarką 3D, centrum operacyjne oraz wielofunkcyjne atrium stanowiące centralny punkt stacji. Infrastrukturę uzupełniają przygotowalnia EVA oraz schronienie wykorzystywane podczas długotrwałych działań poza habitatem.Z Piły prosto w kosmosOd uruchomienia w 2017 roku w LunAresie zorganizowano 53 misje symulowane w których uczestniczyło 308 astronautów. Łączna liczba dni izolacji to 742. W stacji prowadzono również analogową, lustrzaną misję Ignis. Troje ze szkolących się w LunAresie analogowych astronautów naprawdę poleciało w kosmos. Byli to:dr Sian Proctor, która w 2018 roku spędziła dwa tygodnie w habitacie LunAres, uczestnicząc w misji Spectra. W 2021 roku poleciała w kosmos jako pilot kapsuły SpaceX Crew Dragon w misji Inspiration4 – pierwszym w historii locie orbitalnym z wyłącznie cywilną załogą. Została pierwszą Afroamerykanką pełniącą funkcję pilota statku kosmicznego.Sara Sabry, pierwsza Egipcjanka w kosmosie. W 2021 roku uczestniczyła w symulacji analogowej misji księżycowej w LunAres Research Station jako oficer medyczny. W 2022 roku została wybrana spośród siedmiu tysięcy kandydatów z całego świata do programu Space for Humanity i 4 sierpnia 2022 roku poleciała w kosmos na pokładzie Blue Origin New Shepard.Michaela „Michi” Benthaus, która w 2024 roku dowodziła analogową w LunAresie. Pracuje jako inżynier lotniczy w Europejskiej Agencji Kosmicznej. Astronautka doznała urazu rdzenia kręgowego podczas wypadku na rowerze górskim w 2018 roku. 20 grudnia 2025 roku poleciała w kosmos na pokładzie Blue Origin New Shepard (misja NS-37), zostając pierwszym użytkownikiem wózka inwalidzkiego, który przekroczył granicę przestrzeni kosmicznej.Przyszłość badań analogowychLunAres jest jednym z około 40 analogowych habitatów kosmicznych rozrzuconych po całym świecie. Badane są w nich różne aspekty misji, w tym m.in. praca z zaawansowanymi urządzeniami technicznymi, wpływ wybicia z rytmu dobowego oraz braku podziału na dzień i noc. – Pierwsze habitaty pozwalające symulować misje kosmiczne powstały we wczesnych latach dwutysięcznych, a od 2010 roku ich rozwój wyraźnie przyspieszył. Coraz bardziej wchodzą w oficjalny nurt przygotowania do misji kosmicznych. Służą zarówno treningowi załóg, jak i testowaniu procedur i eksperymentów w warunkach analogowej symulacji – mówi dr Orzechowski. Dodaje, że NASA tworzy swój Mars Yard, który będzie symulować odciążenie astronautów i robotów w warunkach innej grawitacji. Europa zrobiła to już z instalacją Luna. – Widać wyraźnie, że habitaty stają się poważną, operacyjną gałęzią rozwoju misji kosmicznych – przestrzenią treningową i testową, a nie tylko narzędziem dla citizen science – podkreśla.– Myślę, że przyszłość analogowych badań kosmicznych polega na coraz wierniejszym odtwarzaniu nie tylko izolacji, ale także rzeczywistego obciążenia pracą oraz presji społecznej, medialnej i edukacyjnej, której doświadczają astronauci. W projekcie AstroMentalHealth, realizowanym przy okazji misji Ignis, zorganizowaliśmy tzw. misję lustrzaną. Okazało się, że kiedy udało się odtworzyć również te elementy, profile reakcji psychologicznej analogowych astronautów były znacznie bliższe wynikom uzyskiwanym przez załogę na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. To pokazuje, że właśnie taki kierunek rozwoju zwiększa wartość i trafność badań prowadzonych na Ziemi – mówi dr Agnieszka Skorupa.LunAres ma szeroki potencjał. Może służyć jako miejsce testowe dla załóg łodzi podwodnych, schronów czy bunkrów dowodzenia. – To wpisuje się w szerszy nurt badań psychologii ekstremalnej i działania operacyjnego człowieka w izolacji – podsumowują badacze.Więcej o przygotowaniach do lądowania ludzi na Marsie piszemy w najnowszym wydaniu magazynu „National Geographic Polska”.